Sarımsak ve Soğan Dikimi: Sonbaharda Doğru Zaman ve Yöntem

Sarımsak ve soğan dikimi, sonbahar bahçesinin en keyifli işlerinden biridir. Sonbaharda toprağa giren dişler ve arpacıklar kış boyunca kök salar, ilkbaharda hızla büyür ve yaz başında hasada hazır hale gelir. Üstelik bakımları oldukça kolaydır ve balkonda saksıda bile yetiştirilebilirler. Bu yazıda sarımsak ve kışlık soğanın ne zaman, nasıl dikileceğini ve hasada kadar nelere dikkat edileceğini anlatıyoruz.

Neden sonbaharda dikilir?

Sarımsak, iyi bir baş oluşturabilmek için kışın bir süre soğuk geçirmeye ihtiyaç duyar. Sonbaharda dikilen sarımsak kış boyunca güçlü bir kök sistemi geliştirir ve ilkbaharda ilk sıcaklarla birlikte hızla büyür. İlkbaharda dikilen sarımsağa göre başlar genellikle daha iri olur. Kışlık soğan çeşitleri de benzer şekilde sonbaharda dikildiğinde erken hasat verir.

Dikim zamanı

Temel kural şudur: toprak donmadan önce dişlerin kök salmasına 4-6 hafta zaman tanıyın. Bu ay bahçede yapılabilecek diğer ekimler için Ekim ayında ne ekilir yazımıza da göz atabilirsiniz.

Diş ve arpacık seçimi

• Sağlam, iri ve hastalıksız sarımsak başları seçin. Baş ne kadar iriyse, dişler de o kadar güçlü bitki verir.
• Dikimden hemen önce başı dişlerine ayırın; dişlerin kabuğunu soymayın.
• En dıştaki iri dişleri dikin, çok küçük olanları mutfakta kullanın.
• Soğan için orta boy, sert ve filizlenmemiş arpacıklar tercih edin.

Toprak hazırlığı

Sarımsak ve soğan, suyu iyi süzen, gevşek ve organik maddece zengin toprakları sever. Ağır ve su tutan topraklarda dişler kış boyunca çürüyebilir.

1. Dikim alanını yabani otlardan temizleyin.
2. Toprağı 20-25 cm derinliğe kadar bellleyin ya da çapalayın.
3. Toprağa katı solucan gübresi karıştırarak organik madde ekleyin.
4. Ağır topraklarda biraz perlit ya da kum eklemek drenajı iyileştirir.
5. Su birikmesini önlemek için hafif yükseltilmiş sıralar ya da bahçe yatağı kullanabilirsiniz.

Dikim adımları

Sarımsak:

1. Dişleri sivri ucu yukarı, düz tabanı aşağı bakacak şekilde dikin.
2. Dikim derinliği 4-5 cm olmalı; dişin üzerinde 2-3 cm toprak kalmalıdır.
3. Sıra üzeri 10-15 cm, sıra arası 25-30 cm aralık bırakın.
4. Üzerini toprakla kapatıp hafifçe bastırın ve sulayın.

Kışlık soğan:

1. Arpacıkları uç kısmı toprak yüzeyine yakın kalacak şekilde 2-3 cm derinliğe dikin.
2. Sıra üzeri 8-10 cm, sıra arası 20-25 cm aralık bırakın.

Saksıda sarımsak yetiştirme

Bahçeniz yoksa sarımsağı balkonda da yetiştirebilirsiniz. En az 20 cm derinliğinde, dibi delikli uzun bir saksı ya da balkon tipi sebze yatağı seçin. Sebze toprağıyla doldurup dişleri 10 cm arayla dikin. Saksının kışın sürekli ıslak kalmamasına ve sert soğuklarda rüzgâr almayan bir köşede durmasına dikkat edin. Balkonda başka kışlık sebzelerle birlikte yetiştirmek için balkonda kışlık sebze yetiştirme yazımıza bakabilirsiniz.

Kış ve ilkbahar bakımı

• Sulama: Kışın yağışlar genellikle yeterlidir. İlkbaharda büyüme hızlandığında toprak kurudukça sulayın.
• Yabani ot: Sarımsak ve soğan yabani otlarla rekabette zayıftır; düzenli olarak temizleyin.
• Besleme: İlkbaharda yapraklar uzamaya başladığında sıvı solucan gübresiyle bir iki kez destek verebilirsiniz.
• Çiçek sapı: Bazı sarımsak çeşitleri ilkbaharda kıvrık bir çiçek sapı çıkarır. Bu sapı kesmek, bitkinin enerjisini başa yönlendirir.
• Sulamayı kesme: Hasattan 2-3 hafta önce sulamayı azaltın; başlar daha iyi olgunlaşır ve uzun süre saklanır.

Hasat ve saklama

Sarımsak, alt yaprakların üçte biri ya da yarısı sarardığında hasada hazırdır. Bu genellikle Haziran-Temmuz aylarına denk gelir. Başları bahçe çatalıyla dikkatlice topraktan çıkarın, yapraklarıyla birlikte gölge ve havadar bir yerde 2-3 hafta kurutun. Kuruyan başların köklerini ve saplarını kesip serin, kuru ve karanlık bir yerde saklayın. Soğan ise yapraklar devrilip sararmaya başladığında hasat edilir ve aynı şekilde kurutulur.

Sık yapılan hatalar

• Çok derin dikmek: Derine dikilen dişler geç çıkar ve ağır toprakta çürüyebilir.
• Ters dikmek: Sivri uç aşağıda kalırsa bitki çıkmakta zorlanır ve baş şekilsiz olur.
• Market sarımsağı kullanmak: Bazı market sarımsakları filizlenmeyi geciktirmek için işlem görmüş olabilir. Mümkünse tohumluk ya da yerel üretim baş kullanın.
• Su biriken toprak: Kışın sürekli ıslak kalan toprak dişlerin çürümesine neden olur.

Sonuç

Sarımsak ve soğan dikimi, sonbaharda birkaç saatlik emekle yaz başında bol hasat sağlayan kolay bir bahçe işidir. Doğru zamanda, süzek ve organik maddece zengin bir toprağa, doğru derinlikte dikilen dişler kış boyunca kök salar ve ilkbaharda hızla gelişir. Bu hafta birkaç baş sarımsak ayırıp toprağa verirseniz, gelecek yaz kendi sarımsağınızı kurutup saklıyor olacaksınız.