Arpa Ekimi: Zamanı, Tohum Miktarı ve Toprak Hazırlığı

Arpa ekimi, Türkiye'nin hemen her bölgesinde yapılan, köklü bir tarım geleneğidir. Arpa buğdaydan daha erken olgunlaşır, kurağa ve tuza daha dayanıklıdır, verimsiz topraklarda bile tatmin edici sonuç verir. Hem hayvan yemi hem de malt ve gıda olarak değerlendirilir. Ancak her tahılda olduğu gibi ekim zamanı, tohum miktarı ve toprak hazırlığı verimi doğrudan etkiler. Bu yazıda kışlık arpa ekimini adım adım anlatıyoruz. Buğday yetiştirenler için benzer bilgileri buğday ekim zamanı yazımızda bulabilirsiniz.

Kışlık arpa mı, yazlık arpa mı?

• Kışlık arpa: Sonbaharda ekilir, kışı fide olarak geçirir, ilkbaharda hızla büyüyüp erken hasat edilir. Verimi genellikle yazlık arpadan yüksektir.
• Yazlık arpa: Kışı çok sert geçen bölgelerde (Doğu Anadolu'nun yüksek kesimleri gibi) ilkbaharda ekilir.
• Alternatif tipler: Bazı çeşitler hem sonbahar hem ilkbahar ekimine uygundur.

İki sıralı arpalar genellikle malt sanayisinde, altı sıralı arpalar ise daha çok yem olarak tercih edilir. Bölgenize uygun çeşidi seçmek için müşteri hizmetlerimizden bilgi almak iyi bir başlangıçtır.

Arpa ekimi ne zaman yapılır?

Arpa buğdaydan biraz daha erken ekilir, çünkü sonbaharda kardeşlenmesini tamamlaması gerekir.

Ölçü olarak toprağın 5 cm derinlikteki sıcaklığı 10–15 °C civarına indiğinde ve toprak tavdayken ekim yapılır. Arpa kışa 3–4 yapraklı ve kardeşlenmeye başlamış olarak girmelidir.

Toprak isteği

Arpa birçok toprakta yetişebilir, ama en iyi sonucu derin, süzek ve nötr-hafif alkali (pH 6,5–8) topraklarda verir. Asidik topraklarda ve kışın su biriken alanlarda zayıflar. Tuzlu topraklara buğdaydan daha dayanıklıdır; bu yüzden tuzluluk sorunu olan alanlarda sıkça tercih edilir. Toprağın asitlik durumunu toprak pH nedir yazımızda anlattığımız yöntemlerle kontrol edebilirsiniz.

Tohum yatağı hazırlığı

1. Anız ve artıklar: Önceki ürünün artıkları toprağa karıştırılır ya da uzaklaştırılır.
2. Sürüm ve ikileme: Toprak işlenir, kesekler kırılır. İnce ama tozlaşmamış, hafif bastırılmış bir tohum yatağı hedeflenir.
3. Düzleme: Su birikmesini önlemek için yüzey düzlenir.
4. Merdane: Gevşek ve kuru topraklarda ekimden sonra hafif merdane, tohumun nemli toprakla temasını artırır.

Dekara tohum miktarı ve derinlik

• Mibzerle ekim: Dekara 16–18 kg
• Serpme ekim: Dekara 18–22 kg
• Geç ekim: Yüzde 10–20 artırılır
• Ekim derinliği: 3–5 cm
• Sıra arası: Mibzerle 15–18 cm

Hedef, metrekarede 350–450 çimlenebilir tohumdur. Kendi ürününden tohum ayıranlar için temizleme, cılız tanelerin ayıklanması ve basit bir çimlenme testi önerilir: 100 tohumu nemli bir bezde 7 gün bekletip çimlenen tane sayısını sayın.

Gübreleme

Arpa buğdaya göre biraz daha az azot ister; fazla azot yatmaya (bitkinin devrilmesine) ve malt kalitesinin düşmesine neden olur. Gübre miktarı mutlaka toprak analizine göre belirlenmelidir.

• Ekimle birlikte: Fosforlu taban gübresi
• İlkbahar, kardeşlenme sonu: Azotlu üst gübre

Organik maddesi düşük tarlalarda ekim öncesi solucan gübresi ya da yanmış organik gübre uygulamak toprağın yapısını iyileştirir ve su tutma kapasitesini artırır. Kurak alanlarda bu, özellikle değerlidir. Tarla ölçeğinde organik gübre kullanımına dair fikirler için solucan gübresi mi kimyasal gübre mi yazımıza göz atabilirsiniz.

Geniş alanlarda büyük hacimli alım daha ekonomik olur:

Kış ve ilkbahar bakımı

• Kış: Kar örtüsü arpayı soğuktan korur. Karsız ve sert soğuk geçen kışlarda don zararı görülebilir.
• İlkbahar: Kardeşlenme döneminde yabancı ot kontrolü ve üst gübre uygulanır.
• Hastalıklar: Arpada yaprak lekesi, pas, külleme ve rastık hastalıkları görülebilir. Sertifikalı tohum ve dengeli gübreleme riski azaltır.
• Yatma: İlkbaharda aşırı azot ve sık ekim, rüzgârlı ve yağışlı günlerde bitkilerin devrilmesine yol açar. Yatan arpada hasat zorlaşır, tane dolumu ve kalite düşer.

Hasat

Arpa buğdaydan 1–2 hafta önce olgunlaşır. Taneler sertleşip tırnakla iz bırakmadığında ve başaklar sarardığında hasat yapılır. Çok geç kalınırsa başaklar kırılıp tane dökülmesi artar. Hasattan sonra saman ve anız ya hayvan yemi olarak değerlendirilir ya da toprağa karıştırılarak organik madde sağlanır.

Arpa ile ekim nöbeti

Arpa, ekim nöbetinde değerli bir halkadır. Baklagillerden (nohut, mercimek, fiğ) sonra ekilen arpa, toprakta kalan azottan yararlanır ve daha az gübreyle iyi verim verir. Aynı tarlaya art arda yıllarca arpa ya da buğday ekmek ise toprak kaynaklı hastalıkları ve yabancı otları artırır. Tahıl – baklagil – tahıl şeklinde basit bir dönüşüm bile verim ve toprak sağlığında belirgin fark yaratır.

Yeşil ot olarak biçilmek üzere arpa ekimi de yaygındır. Bu amaçla ekilen arpa başaklanmadan önce biçilir ve hayvanlara taze ya da silaj olarak verilir. Fiğ ile karışık ekim (fiğ-arpa karışımı) hem yem değerini hem de toprağa azot kazancını artırır. Bu karışım özellikle hayvancılıkla birlikte tarım yapan işletmelerde tercih edilir.

Sık yapılan hatalar

• Asidik ya da su tutan toprağa ekmek
• Geç ekip kardeşlenmeyi kaçırmak
• Fazla azotla bitkiyi yatmaya sürüklemek
• Toprak analizi yapmadan gübre atmak

Doğru zamanda yapılan arpa ekimi, kurağa dayanıklılığı ve erken hasadıyla tarlanızda güvenilir bir ürün sağlar. Ekimden önce tarlanın geçmişini, yani son yıllarda hangi ürünlerin ekildiğini ve hangi sorunların yaşandığını not etmek, tohum, gübre ve ekim zamanı kararlarını çok kolaylaştırır. Tarlanızı kışa hazırlarken toprak koruma önerileri için kış öncesi bahçe temizliği ve malçlama yazımıza da göz atabilirsiniz.