Yaprak Kompostu: Dökülen Yapraklardan Değerli Toprak Yapmak

Yaprak kompostu, sonbaharın bahçeye en cömert hediyesidir. Her yıl ekim ve kasım aylarında ağaçlardan dökülen yapraklar çoğu zaman torbalanıp atılır ya da yakılır. Oysa bu yapraklar, biraz nem ve zamanla koyu kahverengi, süngerimsi ve orman toprağı kokan bir malzemeye dönüşür. Bu malzeme toprağın su tutma kapasitesini artırır, killi toprakları gevşetir, kumlu toprakları bir arada tutar. Bu yazıda bu malzemenin nasıl yapılacağını ve nerelerde kullanılacağını anlatıyoruz.

Yaprak kompostu ile normal kompost arasındaki fark

Normal kompost mutfak atıkları, çim kırpıntıları ve yaprakların karışımından oluşur ve bakteriler sayesinde ısınarak birkaç ayda olgunlaşır. Yapraklardan yapılan kompost ise ve çoğunlukla mantarlar tarafından, ısınmadan, daha yavaş ayrıştırılır.

Besin bakımından fakir olsa da toprağın fiziksel yapısını iyileştirmede çok güçlüdür. Kendi ağırlığının birkaç katı su tutabilir. Balkonda mutfak atığıyla kompost yapmak isteyenler balkonda kompost yazımıza göz atabilir.

Hangi yapraklar uygundur?

• Hızlı çürüyenler: Akçaağaç, ıhlamur, dişbudak, kayın, meyve ağaçları (elma, armut, kiraz), dut.
• Yavaş çürüyenler: Meşe, kestane, çınar, ceviz. Bunlar parçalanırsa daha hızlı ayrışır.
• Kullanılmaması gerekenler: Hastalıklı yapraklar (özellikle mantar hastalığı görülen meyve ağaçlarının yaprakları), yol kenarından toplanmış ve kirlenmiş yapraklar, defne ve okaliptüs gibi çok sert ve yağlı yapraklar (az miktarda olabilir).

Ceviz yaprakları bazı bitkilerin büyümesini yavaşlatan bir madde içerir. Tamamen çürüdükten sonra büyük ölçüde etkisini yitirse de sebze bahçesinde kullanılacak kompostta oranını düşük tutmak iyi olur.

Hastalıklı yaprakların neden kompost yığınına girmemesi gerektiğini şeftali yaprak kıvırcıklığı yazımızda bir örnekle anlattık.

Yaprak kompostu nasıl yapılır?

1. Toplama: Yaprakları kuru bir günde tırmıkla toplayın. Çim üzerindeki yaprakları toplamak çimi de korur; uzun süre üzerinde kalan yaprak tabakası çimi boğar.

2. Parçalama: Yaprakları çim biçme makinesiyle üzerinden birkaç kez geçerek ya da bir çuvala doldurup makasla keserek parçalayın. Parçalanmış yapraklar iki kat hızlı çürür.

3. Kap seçimi:

• Tel kafes: Dört kazık çakıp etrafını tel örgüyle çevirin. 1 m × 1 m × 1 m boyutunda bir kafes büyük bahçeler için idealdir.
• Delikli çuval: Küçük bahçe ve balkonlar için siyah çöp torbasına ya da çuvala yaprakları doldurup birkaç yerinden delin. Torbalar gözden uzak bir köşede kolayca bekletilir.

4. Nemlendirme: Yapraklar sıkılmış sünger kıvamında nemli olmalıdır. Doldururken her katmanı hortumla ıslatın. Kuru yapraklar yıllarca değişmeden kalabilir.

5. Hızlandırıcı (isteğe bağlı): Her katmanın arasına bir avuç bahçe toprağı, olgun kompost ya da solucan gübresi serpmek mantar ve mikroorganizma sayısını artırarak süreci hızlandırır.

6. Bekletme: Kafesin ya da çuvalın üstünü örtün. Yazın kuruyorsa bir iki kez sulayın. Karıştırmak zorunlu değildir ama ilkbaharda bir kez karıştırmak süreci hızlandırır.

Ne zaman hazır olur?

• 6 ay sonra: Yaprak şekilleri hâlâ belirgin ama yumuşamış ve kararmıştır. Bu hâliyle malç olarak kullanılabilir.
• 12 ay sonra: Koyu, ufalanan, toprak kokulu bir malzeme. Toprak düzenleyici olarak idealdir.
• 18–24 ay sonra: İnce, homojen ve elenmeye hazır. Saksı karışımlarında ve tohum ekiminde kullanılabilir.

Yaprak kompostu nerelerde kullanılır?

• Bahçe toprağı: Sonbaharda ya da ilkbaharda 3–5 cm kalınlığında serip üst toprağa karıştırın. Killi topraklarda yapıyı gevşetir; ayrıntılar için killi toprak nasıl iyileştirilir yazımıza bakabilirsiniz.
• Malç: Ağaç dipleri, gül ve çalı tarhlarında 5 cm kalınlığında malç olarak kullanın.
• Çim: Elenmiş yaprak kompostunu ince bir kapama katmanı olarak çimin üzerine serpebilirsiniz.
• Saksı karışımı: İyice olgunlaşmış ve elenmiş yaprak kompostu, saksı karışımlarında torfun bir kısmının yerine kullanılabilir. Saksı toprağının temel bileşenlerini saksı toprağı nasıl hazırlanır yazımızda anlattık.
• Tohum ekimi: İnce elenmiş, 2 yıllık yaprak kompostu tohum ekim karışımlarında çok iyi sonuç verir.

Yaprakları bahçede doğrudan kullanmak

Kompost yapmaya zamanınız ya da yeriniz yoksa yaprakları doğrudan da değerlendirebilirsiniz. Parçalanmış yapraklar sonbaharda boş sebze tarhlarına 5–10 cm kalınlığında serilip bırakılabilir; kış boyunca solucanlar ve mikroorganizmalar bu katmanı yavaş yavaş toprağa taşır ve ilkbaharda toprak çok daha gevşek olur. Ağaç ve çalı diplerine serilen yapraklar da kökleri dondan korur. Bu yöntemde dikkat edilmesi gereken tek nokta, bütün yaprakların rüzgârla dağılmaması için üzerine biraz toprak ya da kompost serpmektir.

Çim biçme makinesinin toplama sepetini çıkarıp yaprakların üzerinden geçmek, yaprakları ince parçalara ayırıp çim yüzeyine dağıtır. İnce parçalanmış az miktardaki yaprak çimin arasına düşer ve çürüyerek toprağı besler. Ancak yaprak tabakası kalınsa bu yöntem yetmez; fazlası toplanmalıdır.

Sık sorulan sorunlar

• Yapraklar çürümüyor: Büyük ihtimalle kuru. Nemlendirin ve parçalayın.
• Kötü koku: Yaprak yığını havasız ve çok ıslaksa kokabilir. Karıştırıp birkaç kuru dal parçası ekleyin.
• Çok yavaş: Meşe ve çınar gibi sert yapraklarda normaldir. Bir sonraki yıl parçalayarak başlayın.

Bu kompost, bahçenin kendi atığından yapılan, maliyeti neredeyse sıfır olan ve toprağı yıllar içinde dönüştüren bir malzemedir. Bu sonbahar yaprakları atmak yerine bir köşede biriktirmeye başlayın; gelecek yıl bahçeniz size teşekkür edecektir. Komşularınızın topladığı yaprakları da isteyebilirsiniz; çoğu kişi bunları atmak için torbalar ve bu torbalar sizin için bedava bir toprak kaynağıdır. Yalnızca hastalıklı ağaçlardan ve yol kenarından gelen yaprakları ayırmayı unutmayın.