Bakla Ekimi: Ne Zaman, Nasıl ve Ne Kadar Aralıkla Ekilir?

Bakla ekimi, kış boyunca bahçeyi boş bırakmak istemeyenler için en akıllıca seçimlerden biridir. Bakla (Vicia faba) soğuğa dayanıklıdır, sonbaharda ekildiğinde kışı genç bir bitki olarak geçirir ve ilkbaharda diğer sebzelerden çok önce ürün verir. Üstelik kökleriyle havadaki azotu toprağa bağlayarak bir sonraki sebzeye zengin bir toprak bırakır. Bu yazıda bakla ekimini zamanından hasadına kadar anlatıyoruz.

Bakla ekimi ne zaman yapılır?

Sonbahar ekiminde amaç, bitkinin kış soğukları gelmeden 10–15 cm boya ulaşıp kök salmasıdır. Bu boydaki bakla -5 / -7 °C'ye kadar dayanır. Çok erken ekilen bakla kışa fazla boylu girer ve donda zarar görebilir; çok geç ekilen ise çimlenmeden toprakta çürüyebilir.

Kış aylarında başka neler ekilebileceğini balkonda kışlık sebze yetiştirme yazımızda bulabilirsiniz.

Toprak hazırlığı

Bakla, süzek ve organik maddesi orta düzeyde olan toprakları sever. Kışın su biriken, ağır killi topraklarda tohumlar çürür.

1. Toprağı 20–25 cm derinliğe kadar işleyin.
2. Yabani otları ve önceki ürünün köklerini temizleyin.
3. Metrekareye 1–2 kg olgun kompost ya da solucan gübresi karıştırın. Taze ahır gübresi kullanmayın; bakla fazla azot istemez ve taze gübre tohumları yakabilir.
4. Su birikmesine yatkın yerlerde 15–20 cm yüksekliğinde masura (yastık) yapın.

Toprağınız ağır ve yapışkansa killi toprak nasıl iyileştirilir yazımız işinize yarayacaktır. Toprağın asitlik derecesi de önemlidir: Bakla pH 6,5–7,5 aralığında en iyi gelişir; çok asidik topraklarda kökteki azot bakterileri zayıf çalışır. Basit testler için toprak pH nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Bakla çeşitleri ve tohum seçimi

Bahçelerde yetiştirilen baklalar iki gruba ayrılır. İri taneli, uzun kabuklu çeşitler taze tüketim ve zeytinyağlı yemekler için yetiştirilir; küçük taneli çeşitler ise daha çok kuru bakla ve hayvan yemi olarak değerlendirilir. Kışlık ekim için soğuğa dayanıklılığı bilinen yerel çeşitleri tercih etmek riski azaltır. Bir önceki yıl hasat ettiğiniz baklalardan tohum ayırabilirsiniz; bunun için en sağlıklı ve en dolgun bitkilerin kabuklarını tamamen kurumaya bırakın, taneleri serin ve kuru bir yerde, kapalı kavanozda saklayın.

Tohum seçerken çatlak, delikli ya da üzerinde küçük delikler olan taneleri ayırın. Delikler bakla tohum böceğinin işaretidir ve bu tohumların çimlenme gücü düşüktür.

Bakla ile birlikte ne ekilir?

Bakla, kış bahçesinde iyi bir komşudur. Sıraların arasına ıspanak, marul ya da roka ekmek boş toprağı değerlendirmenin pratik yoludur. Soğan ve sarımsakla aynı sıraya ekilmesi ise önerilmez; soğangillerin baklagillerin gelişimini yavaşlattığı gözlemlenir. Bakla sıralarının kuzey tarafına alçak boylu sebzeler ekerseniz, bakla ilkbaharda boylandığında onları gölgede bırakmaz.

Bakla ekimi adım adım

1. Tohumu ıslatın: Bakla tohumları serttir. Ekimden önce 12–24 saat ılık suda bekletmek çimlenmeyi hızlandırır. Daha uzun bekletmeyin; tohum çürüyebilir.
2. Derinlik: Tohumları 5–7 cm derinliğe ekin. Kumlu topraklarda biraz daha derin, killi topraklarda biraz daha sığ ekebilirsiniz.
3. Aralık: Sıra üzeri 15–20 cm, sıra arası 40–50 cm bırakın. Küçük bahçelerde çift sıra yöntemi kullanılabilir: İki sıra 20 cm arayla, çiftler arasında 60 cm yol.
4. Fazladan tohum: Sıranın sonuna birkaç yedek tohum ekin; çıkmayan yerlere sonradan şaşırtırsınız.
5. Sulama: Toprak kuruysa ekimden sonra bir kez can suyu verin. Sonbahar yağmurları genellikle yeterlidir.

Çimlenme toprak sıcaklığına bağlı olarak 7–14 gün sürer.

Kış bakımı

• Boğaz doldurma: Bitkiler 15–20 cm olduğunda dibine toprak çekin. Bu hem kökleri soğuktan korur hem de rüzgârda devrilmeyi önler.
• Malç: Sert soğukların beklendiği bölgelerde sıraların arasına saman ya da yaprak örtün.
• Destek: Rüzgârlı bahçelerde sıraların iki ucuna kazık çakıp aralarına ip gerin.
• Sulama: Kışın genellikle sulama gerekmez. Kurak geçen kışlarda toprağın derinliği kontrol edilir.

Uç alma ve yaprak biti

İlkbaharda ilk alt çiçekler bakla tutmaya başlayınca bitkinin en tepedeki 8–10 cm'lik yumuşak ucunu koparın. Bu işlem iki fayda sağlar: Bitki enerjisini baklalara yönlendirir ve siyah yaprak bitinin en sevdiği taze uçları ortadan kaldırır. Koparılan uçlar ıspanak gibi pişirilip yenebilir.

Yaprak bitleri koloni kurmuşsa önce su püskürterek uzaklaştırın. Doğal mücadele yollarını ilerleyen günlerde yayımlayacağımız yaprak biti yazımızda ayrıntılı ele alacağız.

Gübreleme: az ama doğru

Bakla bir baklagildir. Köklerindeki nodül bakterileri havadaki azotu bitkinin kullanabileceği hâle getirir. Bu yüzden azotlu gübre vermek gereksizdir ve bitkiyi yaprağa yönlendirip bakla verimini düşürür. Ekimden önce toprağa karıştırılan kompost ya da solucan gübresi bütün sezon için yeterlidir. Toprağın genel besin dengesini anlamak için NPK nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Hasat

• Taze bakla (kabuğuyla): Baklalar 8–10 cm, içindeki taneler henüz belirginleşmemişken toplanır. Zeytinyağlı yemekler için idealdir.
• İç bakla: Taneler belirgin, kabuk dolgun ama henüz sertleşmemişken hasat edilir.
• Kuru bakla: Baklalar kararıp kuruyunca toplanır, taneler gölgede kurutulup saklanır.

Hasattan sonra bitkileri kökünden sökmek yerine toprak seviyesinden kesip kökleri toprakta bırakın. Kökteki azot nodülleri çürüyerek toprağı besler. Bu sayede bakla ekimi yapılan yere ertesi sezon domates, biber ya da kabak dikmek çok verimli olur.

Sık yapılan hatalar

• Ağır, su tutan toprağa ekmek (tohum çürür)
• Taze ahır gübresi kullanmak
• Çok erken ekip bitkiyi kışa boylu sokmak
• Uç almayı unutup yaprak bitine kapı açmak

Doğru zamanda yapılan bakla ekimi, kışın boş kalan bahçeye hem ürün hem toprak verimliliği kazandırır.