İçeriğe geç
Ana Sayfa › Bahçe İpuçları › Don Zararı Belirtileri: Dona Yakalanan Bitki Kurtarılabilir mi?
Bahçe İpuçları

Don Zararı Belirtileri: Dona Yakalanan Bitki Kurtarılabilir mi?

Ani bir soğuk gecenin ardından kararmış yapraklar, bitkinin öldüğü anlamına gelmeyebilir. Don zararını doğru okumak ve aceleyle budama yapmamak, birçok bitkiyi kurtarır.

Halil İbrahim Çelik
· 4 dk okuma
Dondan zarar görüp kararan ve sarkan incir yaprakları

Fotoğraf: Famartin · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Don zararı, yapraklarda önce koyu yeşil ve sulu lekeler, ardından kararma ve kurumayla kendini gösterir; genç sürgünler sarkar ve kurur. Bitkinin canlı olup olmadığı, gövde ve dalların kabuğu hafifçe kazınarak yeşil dokuya bakılarak anlaşılır. Dondan sonra hemen budama yapılmaz; zarar gören kısımlar ilkbaharda, yeni sürgünler başlayınca kesilir.

Don zararı, kış ve erken ilkbahar aylarında bahçe sahiplerinin en sık karşılaştığı sorunlardan biridir. Bir akşam sağlıklı görünen limon ağacı, begonvil ya da sardunya, ayazlı bir gecenin ardından kararmış, sarkmış ve yanmış gibi görünür. İlk tepki genellikle bitkinin öldüğünü düşünüp hemen budamak ya da sökmektir. Oysa dondan zarar görmüş birçok bitkinin kökleri ve gövdesi canlıdır ve doğru bakımla ilkbaharda yeniden sürer. Asıl hata, aceleyle yapılan müdahalelerdir. Bu yazıda don zararının belirtilerini, bitkinin yaşayıp yaşamadığını nasıl anlayacağınızı ve dondan sonra adım adım neler yapmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Don bitkiye nasıl zarar verir?

Sıcaklık donma noktasının altına düştüğünde bitki hücrelerinin içindeki ve arasındaki su donar. Oluşan buz kristalleri hücre duvarlarını yırtar ve hücreler ölür. Buz çözüldüğünde hasar görmüş hücrelerin içeriği dışarı sızar; yapraklar bu yüzden önce koyu yeşil, saydam ve sulu bir görünüm alır. Birkaç gün içinde bu dokular kararır, kahverengileşir ve kurur.

Zararın büyüklüğü, soğuğun derecesine, ne kadar sürdüğüne, bitkinin türüne ve soğuğa ne kadar alıştığına bağlıdır. Sonbaharda yavaş yavaş soğuyan havalarla kışa hazırlanan bitkiler daha dayanıklıdır; ılık bir dönemin ardından aniden gelen soğuk ise çok daha fazla zarar verir. Rüzgârlı ve kuru ayazlar, durgun ve nemli soğuklardan daha tehlikelidir.

Don zararının belirtileri

Yapraklar: İlk belirti, yaprakların koyu yeşil, saydam ve sulu bir görünüm almasıdır. Ardından yapraklar sarkar, kararır ve kahverengileşerek kurur. Her dem yeşil bitkilerde yaprak kenarları ve uçları kahverengileşebilir.

Genç sürgünler: En yumuşak dokular oldukları için ilk zarar gören kısımlardır. Sürgün uçları sarkar, kararır ve kurur.

Çiçek ve tomurcuklar: Meyve ağaçlarında açmış çiçekler ve tomurcuklar donda kolayca ölür. Çiçeğin ortasındaki dişicik kararır; çiçek dışarıdan sağlam görünse bile meyve bağlamaz. Bu konuda meyve ağacı neden meyve vermez yazımıza göz atabilirsiniz.

Gövde ve kabuk: Ağır donlarda kabuk çatlayabilir ya da kabuğun altındaki doku kahverengileşebilir. Ağaçlarda görülen kabuk çatlaklarının nedenleri için ağaç kabuğu çatlaması yazımıza bakabilirsiniz.

Kökler: Saksıdaki bitkilerde kökler, toprağa dikilmiş bitkilere göre çok daha kolay donar. Kökleri donan bitki ilkbaharda sürgün vermez ya da verdiği sürgünler kısa sürede kurur.

Bitki yaşıyor mu? Basit testler

Dondan zarar gören bir bitkinin ölüp ölmediğini anlamak için ilkbaharı beklemek en kesin yoldur; ama bazı basit testler önceden fikir verir.

Kabuk kazıma testi: Bir dalın ya da gövdenin kabuğunu tırnağınızla ya da bir bıçakla çok hafifçe kazıyın. Altında yeşil ve nemli bir doku görüyorsanız o kısım canlıdır. Kahverengi ve kuru bir doku görüyorsanız o bölüm ölmüştür. Testi dalın ucundan başlayarak gövdeye doğru birkaç noktada yapın; yeşil dokunun başladığı yer, canlı kısmın sınırıdır.

Esneklik testi: Canlı dallar esnektir ve büküldüğünde kırılmaz. Ölü dallar kuru ve gevrektir, kolayca kırılır.

Gözler: Dallardaki gözler dolgun ve sağlamsa canlıdır; kurumuş ve buruşuk gözler ise ölmüş olabilir.

Dondan sonra yapılacaklar

1. Hemen budamayın: Bu en önemli kuraldır. Kararan yapraklar ve kuru görünen sürgünler, kış boyunca bitkinin geri kalanını korumaya devam eder. Erken yapılan bir budama, bitkiyi yeni soğuklara karşı daha savunmasız bırakır ve kesim yerinden yeni hasarlar başlar. Ayrıca budama, bitkiyi yeni sürgün vermeye teşvik eder; bu sürgünler bir sonraki donda yeniden ölür.

2. Sulamayı ihmal etmeyin: Toprak donmamışsa ve kuruysa, ılık bir günün öğle saatlerinde bitkiyi sulayın. Kuru köklere sahip bitkiler dondan daha çok zarar görür. Ancak toprak ıslaksa sulamayın.

3. Gübre vermeyin: Dondan zarar gören bitkiyi "güçlensin" diye gübrelemek, kışın yeni ve yumuşak sürgünlerin oluşmasına yol açar. Besleme ilkbaharda, yeni büyüme başladığında yapılır.

4. Saksıları korunaklı yere alın: Saksıdaki bitkileri duvar dibine, kapalı balkona ya da ısıtılmayan ama donmayan bir alana taşıyın. Dondan sonra bitkiyi birden sıcak bir salona almak ise ani sıcaklık farkı nedeniyle zararı artırabilir; serin ve aydınlık bir ara alan daha uygundur.

5. Yeni donlara karşı koruyun: Hasar görmüş bitkiler bir sonraki donda daha da zarar görebilir. Soğuk gecelerde bitkilerin üzerini örtü tülüyle, eski çarşaf ya da battaniyeyle örtün; dibine malç serin. Dondan korunmanın diğer yolları için bitkileri dondan koruma yolları yazımız yol gösterir.

Budama ne zaman yapılır?

Dondan zarar gören kısımların budanması, son donların geçtiği ve bitkinin yeni sürgün vermeye başladığı ilkbahara bırakılır. Bu dönemde bitkinin hangi kısımlarının canlı olduğu net olarak görülür. Kuru dallar, canlı dokunun başladığı yerin hemen üzerinden, bir gözün biraz üzerinden kesilir. Temiz ve keskin bir makas kullanmak, kesimlerin hızlı iyileşmesini sağlar.

İlkbaharda yeni sürgünler başladığında, bitkiyi seyreltilmiş bir sıvı organik besinle desteklemek toparlanmayı hızlandırır.

Hangi bitkiler dona hassastır?

Narenciye, begonvil, sardunya, avokado, muz, ortanca çiçek tomurcukları, genç zeytin fidanları ve kayısı, badem gibi erken çiçek açan meyve ağaçlarının çiçekleri dona en hassas bitkilerdendir. Salon bitkileri ve tropikal bitkiler ise sıfırın birkaç derece üzerindeki soğuklarda bile zarar görebilir. Saksıdaki tüm bitkiler, kökleri soğuğa açık olduğu için bahçedeki akrabalarından daha hassastır. Limon ağacında görülen sorunlar için limon ağacı hastalıkları yazımıza da göz atabilirsiniz.

Uzun vadede dayanıklı bir bahçe

Bahçeyi dona karşı dayanıklı hâle getirmenin en iyi yolu, bölgenizin iklimine uygun bitkiler seçmek, hassas bitkileri korunaklı yerlere dikmek ve toprağın sağlığını korumaktır. Organik maddece zengin ve iyi drene olan topraklar, köklerin daha sağlıklı gelişmesini ve bitkinin strese daha dayanıklı olmasını sağlar.

Don zararı ilk bakışta yıkıcı görünse de çoğu zaman bitkinin sonu değildir. Kabuğu kazıyın, yeşili arayın, aceleyle budamayın ve sabırla ilkbaharı bekleyin; birçok bitkinin kökünden ve canlı dallarından yeniden filizlendiğini göreceksiniz.

Bu Yazıyla İlgili Ürünler

HasTürk Mağaza'da

Mağazaya Git
HG Organik Sebze Yetiştirme ToprağıHG Organik Sebze Yetiştirme Toprağı249 TL
HG Fidan ToprağıHG Fidan Toprağı299 TL
HasTürk Hümix Sıvı Hümik AsitHasTürk Hümix Sıvı Hümik Asit315 TL
HasTürk Sıvı Solucan GübresiHasTürk Sıvı Solucan Gübresi350 TL

Sık Sorulan Sorular

Don zararı nasıl anlaşılır?

Yapraklar önce koyu yeşil, saydam ve sulu bir görünüm alır, ardından sarkar, kararır ve kurur. Genç sürgün uçları sarkıp kararır; ağır donlarda kabuk çatlayabilir.

Dondan zarar gören bitki kurtarılabilir mi?

Çoğu zaman kurtarılabilir. Kabuk hafifçe kazındığında altında yeşil ve nemli doku görülüyorsa o kısım canlıdır. Kökleri sağlam olan bitkiler ilkbaharda yeniden sürgün verir.

Dondan sonra hemen budama yapılır mı?

Yapılmaz. Kararan kısımlar kış boyunca bitkinin geri kalanını korur. Budama, son donlar geçtikten ve yeni sürgünler başladıktan sonra, ilkbaharda yapılır.

Donan bitkiye gübre verilir mi?

Verilmez. Kışın verilen gübre yeni ve yumuşak sürgünlerin oluşmasına yol açar; bu sürgünler bir sonraki donda yeniden zarar görür. Besleme ilkbaharda başlatılır.

Halil İbrahim Çelik
HasTürk Gübre Yöneticisi

Sorunuz varsa yorumlara yazın ya da topluluğa sorun.

Yazar hakkında bilgi edininLinkedIn profiliInstagram

Yorumlar 0

Yorum yapmak için üye girişi gerekir. İlk yorumlarınız kısa bir kontrolden sonra yayınlanır.Giriş Yap / Üye Ol

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Benzer Yazılar

Tümü