İçeriğe geç
Ana Sayfa › Sebze ve Meyve › Soğan Hastalıkları: Mildiyö, Beyaz Çürüklük ve Depo Çürüklüğü
Sebze ve Meyve

Soğan Hastalıkları: Mildiyö, Beyaz Çürüklük ve Depo Çürüklüğü

Soğan, tarlada ve depoda farklı hastalıklarla karşılaşır. Kışlık soğan dikerken alınan basit önlemler hem verimi hem de hasattan sonraki saklama süresini belirler.

MÇ
· 4 dk okuma
Toprak üstünde kök ve soğan zararı görülen soğan bitkileri

Fotoğraf: Howard F. Schwartz, Colorado State University, Bugwood.org · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

En yaygın soğan hastalıkları mildiyö, mor leke (Alternaria), beyaz çürüklük, fusarium dip çürüklüğü ve boyun çürüklüğüdür (Botrytis). Soğan sineği ve trips de önemli zararlılardır. Sağlıklı arpacık ve tohum, en az 3–4 yıllık ekim nöbeti, süzek toprak, dengeli azot ve hasattan sonra iyi kurutma en etkili önlemlerdir.

Soğan hastalıkları, hem tarlada büyüyen bitkiyi hem de hasattan sonra depoda saklanan soğanı etkiler. Ekim ve kasım aylarında kışlık soğan dikenler için bu konu özellikle önemlidir: Hastalıkların önemli bir kısmı topraktan, arpacıktan ya da yanlış kurutma ve saklamadan kaynaklanır. Bir sezon boyunca emek verdiğiniz soğanların depoda birkaç hafta içinde çürümesi, tarlada yaşanan kayıp kadar can sıkıcıdır. Bu yazıda soğanda en sık görülen hastalıkları, zararlıları ve önleme yollarını anlatıyoruz. İlaç dozu vermiyoruz; ruhsatlı bir ürün gerektiğinde etiketteki talimata uyulmalı, ürün seçimi için müşteri hizmetlerimize danışılmalıdır.

Soğanı neden hastalıklar sever?

Soğan uzun bir yetiştirme dönemine sahiptir; kışlık soğan sonbaharda dikilip yaz başında hasat edilir. Bu uzun süre boyunca bitki serin ve nemli kış, yağışlı ilkbahar ve sıcak yaz başı gibi farklı koşullarla karşılaşır. Yaprakları ince ve dik olduğu için üzerinde biriken su kolay kurumaz. Ayrıca soğanın yumrusu toprakla doğrudan temas eder; toprak kaynaklı hastalıklar için açık bir hedeftir.

Mildiyö (Peronospora destructor)

Belirti: Yapraklarda soluk yeşil, sonra sarımsı uzun lekeler. Nemli sabahlarda bu lekelerin üzerinde gri-mor bir küf tabakası görülür. Yaprak uçları kurur ve devrilir.

Ne zaman? Serin (10–20 °C) ve nemli dönemler, sisli sabahlar.

Ne yapılır: Sık dikimden kaçının, sıraların rüzgâr yönüne paralel olmasını sağlayın. Hastalıklı yaprakları uzaklaştırın. Kışlık soğanda hastalık genellikle ilkbaharın ilk ılık ve yağışlı haftalarında başlar; bu dönemde bitkileri haftada bir kontrol etmek, ilk lekeleri yakalamanızı sağlar. Riskli dönemlerde koruyucu uygulamalar için ruhsatlı ürünler kullanılır.

Mor leke (Alternaria porri)

Belirti: Yapraklarda ortası mor, kenarları sarı halkalı, oval lekeler. Lekeler birleşince yaprak kırılır.

Ne yapılır: Mildiyö ve trips zararından sonra daha kolay yerleşir. Bitkileri dengeli besleyin, yaprakları ıslak bırakmayın.

Beyaz çürüklük (Sclerotium cepivorum)

Belirti: Yaşlı yapraklar sararır ve devrilir, bitki kolayca yerinden çekilir. Soğanın dibinde ve köklerde beyaz, pamuksu bir küf; bunun içinde haşhaş tanesi büyüklüğünde siyah yapılar görülür.

Neden önemli? Siyah yapılar toprakta 15–20 yıl canlı kalabilir. Bir kez bulaşan tarlada soğan ve sarımsak yetiştirmek çok zorlaşır.

Ne yapılır: Hastalıklı bitkileri çevresindeki toprakla birlikte dikkatlice çıkarın. Bulaşık alandan toprağı aletlerle ve ayakkabılarla başka yerlere taşımayın. O alanda uzun yıllar soğangil ekmeyin.

Fusarium dip çürüklüğü

Belirti: Yaprak uçlarından başlayan sararma, köklerde çürüme, soğanın tabanında pembe-kahverengi renk. Depoda soğanlar dipten yumuşar.

Ne yapılır: Sıcak topraklarda ve yaralı soğanlarda yaygındır. Ekim nöbeti, sağlıklı arpacık ve toprak zararlılarının kontrolü önemlidir.

Boyun çürüklüğü (Botrytis)

Belirti: Hasattan sonra depoda görülür. Soğanın boyun kısmı yumuşar, su emmiş gibi olur ve gri bir küf oluşur. Çürüme aşağı doğru ilerler.

Ne yapılır: Boyun çürüklüğünün asıl önlemi hasat ve kurutmadadır. Yaprakların doğal olarak devrilmesini bekleyin, hasattan sonra soğanları boyunları tamamen kuruyana kadar gölgede ve havadar bir yerde kurutun. Kalın boyunlu soğanları önce tüketin.

Soğanda zararlılar

ZararlıBelirtiÖnlem
Soğan sineğiFideler solar, soğanda kurtlarEkim nöbeti, ince tül örtü, hasat artıklarını temizleme
TripsYapraklarda gümüşi lekelerYabani ot temizliği, mavi yapışkan tuzak
Kök ur nematodu ve toprak nematodlarıCılız bitki, köklerde bozuklukEkim nöbeti, organik madde
Soğan güvesiYaprak içinde tünellerHasat artıklarını uzaklaştırma

Soğan hastalıkları nasıl önlenir?

  1. Sağlıklı başlangıç: Arpacık ya da tohumu güvenilir kaynaktan alın. Yumuşak, küflü ya da yaralı arpacıkları dikmeyin.
  2. Ekim nöbeti: Aynı yere en az 3–4 yıl soğan, sarımsak, pırasa gibi soğangiller ekmeyin.
  3. Süzek toprak: Kışın su biriken alanlarda masura yapın.
  4. Dengeli azot: Fazla azot kalın boyunlu, yumuşak ve depoda çabuk çürüyen soğanlara yol açar.
  5. Doğru sulama: Hasattan 2–3 hafta önce sulamayı kesin.
  6. Temizlik: Hastalıklı bitki artıklarını bahçede bırakmayın.

Kışlık soğan ve sarımsağın dikim yöntemleri için sarımsak ve soğan dikimi yazımıza göz atabilirsiniz.

Hasat ve kurutma: depo hastalıklarının anahtarı

Soğanın depoda ne kadar dayanacağı büyük ölçüde hasat ve kurutmaya bağlıdır:

  1. Yaprakların yüzde 50–80'i kendiliğinden devrildiğinde hasat zamanı gelmiştir.
  2. Soğanları kuru bir günde sökün, yaralamamaya dikkat edin.
  3. Gölgede, havadar bir yerde, tek kat hâlinde 2–3 hafta kurutun.
  4. Boyun tamamen kuruyup kâğıt gibi olduğunda yaprakları 2–3 cm bırakarak kesin.
  5. Serin (0–5 °C ya da serin bir kiler), kuru ve havadar bir yerde, file ya da kasada saklayın.

Kışlık sebzelerin saklama koşulları hakkında ayrıntılı bilgileri ileride yayımlayacağımız sebze saklama rehberinde bulabilirsiniz.

Sezon sonu ve toprak bakımı

Soğan hasadından sonra alana baklagil (fasulye, bakla) ya da yeşil gübre bitkisi ekmek toprağı dinlendirir ve hastalık döngüsünü kırar. Hastalık görülen alanlarda toprağa bol organik madde eklemek, yararlı mikroorganizmaların artmasına ve hastalık etmenlerinin baskılanmasına yardımcı olur. Sonbaharda toprağı hazırlamanın adımları için bahçe toprağı hazırlığı yazımıza bakabilirsiniz.

Saksıda yeşil soğan yetiştirenlere not

Balkon saksısında yeşil soğan yetiştiriyorsanız en sık görülen sorun fazla sudur. Saksı toprağının süzek olması ve tabakta su bırakılmaması, kök ve dip çürüklüklerini önler. Yaprak uçlarında sararma ve küflenme görürseniz hava dolaşımını artırın; başlangıç aşamasında mantar önleyici bitki spreyleri yayılmayı yavaşlatabilir.

Soğan hastalıkları ile mücadelede en etkili yaklaşım, sağlıklı bir başlangıç, doğru toprak ve iyi bir kurutmadır. Her sezonun sonunda hangi hastalığın hangi ayda görüldüğünü not etmek, bir sonraki yıl önlemlerinizi doğru zamanda almanızı sağlar ve kayıpları yıldan yıla azaltır. Arpacık alırken satıcıya çeşidin kışa ve hastalıklara dayanıklılığını sormak da iyi bir alışkanlıktır. Benzer hastalık ve önlemler için domates hastalıkları yazımızdaki genel ilkeler de yol gösterici olacaktır.

Bu Yazıyla İlgili Ürünler

HasTürk Mağaza'da

Mağazaya Git
HG Organik Sebze Yetiştirme ToprağıHG Organik Sebze Yetiştirme Toprağı249 TL
Florist Mantar Önleyici Bitki SpreyiFlorist Mantar Önleyici Bitki Spreyi390 TL
Leonardit - Organik Toprak DüzenleyiciLeonardit - Organik Toprak Düzenleyici275 TL
HasTürk Solucan GübresiHasTürk Solucan Gübresi220 TL

Sık Sorulan Sorular

Soğan yaprakları neden sararır?

Mildiyö, beyaz çürüklük, fusarium ve soğan sineği yaprak sararmasına yol açabilir. Hasat öncesi doğal sararma ve devrilme ise olgunlaşma işaretidir.

Depodaki soğanlar neden çürür?

En sık neden boyun çürüklüğüdür. Soğanların hasattan sonra boyunları tamamen kuruyana kadar kurutulmaması ve nemli ortamda saklanması çürümeye yol açar.

Beyaz çürüklük görülen yere tekrar soğan ekilir mi?

Uzun yıllar ekilmemesi önerilir. Hastalığın siyah yapıları toprakta 15–20 yıl canlı kalabilir.

Soğanda ekim nöbeti kaç yıl olmalı?

Aynı yere en az 3–4 yıl soğan, sarımsak ve pırasa gibi soğangiller ekilmemelidir.

MÇ
HasTürk Gübre Ekibi

Sorunuz varsa yorumlara yazın ya da topluluğa sorun.

Yazar hakkında bilgi edinin

Yorumlar 0

Yorum yapmak için üye girişi gerekir. İlk yorumlarınız kısa bir kontrolden sonra yayınlanır.Giriş Yap / Üye Ol

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Benzer Yazılar

Tümü