İçeriğe geç
Ana Sayfa › Sebze ve Meyve › Dut Ağacı Yetiştirme: Gölgesiyle ve Meyvesiyle Bahçenin Cömert Ağacı
Sebze ve Meyve

Dut Ağacı Yetiştirme: Gölgesiyle ve Meyvesiyle Bahçenin Cömert Ağacı

Beyaz, kara ve mor meyveleriyle dut, hem serin gölgesi hem de tatlı meyvesiyle Anadolu bahçelerinin vazgeçilmez ağacıdır. Çeşit seçiminden dikime, budamadan hasada kadar dut ağacı yetiştirmeyi anlatıyoruz.

MÇ
· 5 dk okuma
Dalında olgunlaşmış kara ve kırmızı dut meyveleri

Fotoğraf: DS28 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Dut ağacı, kurağa ve soğuğa dayanıklı, hızlı büyüyen, toprak seçmeyen uzun ömürlü bir meyve ağacıdır. Beyaz dut, kara dut ve şam dutu en yaygın türlerdir. Fidanlar kasım–mart arasında güneşli ve geniş bir yere dikilir. İlk yıllarda şekil budaması yapılır; meyveler haziran–temmuzda olgunlaşır. Meyvesiz süs dutları gölge için tercih edilir.

Dut ağacı, Anadolu'nun hemen her köşesinde köy meydanlarını, avluları ve bağ kenarlarını gölgeleyen, hem serinliği hem de meyvesiyle bilinen cömert bir ağaçtır. Haziran ayında dalları beyaz, mor ve kara meyvelerle dolar; bu meyveler taze yenir, kurutulur, pekmeze ve pestile dönüşür. Dut ağacı kurağa, soğuğa ve fakir topraklara şaşırtıcı derecede dayanıklıdır, hızlı büyür ve yüz yılı aşkın yaşayabilir. Geniş tacı ile yaz sıcağında bahçenin en serin köşesini oluşturur. Fidan dikiminin en uygun dönemi olan kış ayları, bahçenize bir dut ağacı eklemek için doğru zamandır. Bu yazıda dut çeşitlerini, dikimi, bakımı, budamayı ve hasadı anlatıyoruz.

Dut çeşitlerini tanıyalım

Bahçelerde yetiştirilen dutlar başlıca üç türe ayrılır:

TürMeyveÖzellik
Beyaz dut (Morus alba)Beyaz, pembe ya da mor; çok tatlıHızlı büyür, kurutmalık ve pekmezlik olarak değerlidir
Kara dut (Morus nigra)Koyu mor, siyaha yakın; mayhoş ve aromatikYavaş büyür, meyvesi sulu ve lezzetli, eller ve giysileri boyar
Şam dutu ve melezlerİri, uzun, koyu morBol ve iri meyve, taze tüketim için uygun

Bunların yanında, meyve vermeyen ve yalnızca gölge için yetiştirilen süs dutları da vardır. Sarkık dallı ağlayan dut ve meyvesiz erkek dut çeşitleri, otoparklar, kaldırımlar ve meyvenin istenmediği alanlar için tercih edilir. Meyvenin yere düşüp leke yapmasını istemiyorsanız bu çeşitler iyi bir seçimdir.

Dut ağacı için yer seçimi

Dut ağacı güneşi sever; bol güneş alan yerlerde daha bol ve tatlı meyve verir. Ağaç zamanla geniş ve yayvan bir taç oluşturur; beyaz dut 10–15 metreye kadar boylanabilir. Bu yüzden binalardan, duvarlardan, yer altı tesisatlarından ve diğer ağaçlardan en az 5–6 metre uzakta dikilmelidir.

Meyveli dutların düşen meyveleri altındaki yerleri, otomobilleri ve oturma alanlarını lekeleyebilir; özellikle kara dut çok boyayıcıdır. Bu yüzden meyveli dutları oturma alanlarının ve araç park yerlerinin hemen üzerine dikmemek iyi olur.

Toprak

Dut ağacı toprak konusunda seçici değildir. Kumlu, killi ve kireçli topraklarda, hatta fakir ve taşlık yamaçlarda bile yetişebilir. En iyi gelişmeyi ise derin, süzek ve organik maddece orta zenginlikteki topraklarda gösterir. Su biriken topraklar kök sorunlarına yol açabilir.

Dikim çukuruna bir miktar organik madde eklemek, fidanın ilk yıllarda hızlı ve sağlıklı bir kök sistemi oluşturmasını sağlar.

Dikim

Dut fidanları, yaprak döktükten sonra kasım ile mart arasında, toprağın donmuş ve çamurlu olmadığı günlerde dikilir. Çıplak köklü ya da tüplü fidanlar kullanılabilir. Kök topunun iki katı genişlikte bir çukur açın, çıkan toprağı organik gübreyle karıştırın, fidanı fidanlıkta durduğu derinlikte yerleştirin ve bol can suyu verin. İlk yıllarda rüzgâra karşı bir kazıkla desteklemek, gövdenin düz büyümesini sağlar.

Dut çeşitlerinin çoğu kendine verimlidir; yani tek bir ağaç bile bol meyve verir. Fidan dikiminin ayrıntıları için meyve fidanı dikimi ve çıplak köklü fidan dikimi yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Sulama ve gübreleme

Dikimden sonraki ilk iki yıl, özellikle yaz aylarında düzenli sulama yapın. Yerleşmiş dut ağaçları kurağa oldukça dayanıklıdır; ancak meyve gelişimi döneminde yapılan derin sulamalar meyvelerin daha iri ve sulu olmasını sağlar. Hasattan hemen önce aşırı sulama ise meyvelerin sulanmasına ve tadının düşmesine yol açabilir.

Dut ağacı fazla gübre istemez. Kışın ağacın dibine taç izdüşümü boyunca organik gübre serip toprağa karıştırmak yeterlidir; bunun ayrıntılarını kış gübrelemesi yazımızda anlattık.

Budama

Dut ağacı budamaya iyi yanıt verir. İlk üç dört yılda yapılan şekil budamasıyla gövde üzerinde farklı yönlere bakan üç dört ana dal bırakılır ve tacın ortası ışık alacak şekilde açık tutulur. Yetişkin ağaçlarda ise kış sonunda kuru, kırık, birbirini kesen ve içe doğru büyüyen dallar çıkarılır. Dut, kesim yerlerinden bol özsu akıtabildiği için büyük budamaları yaprak dökümünden sonra, ağaç tamamen dinlenmedeyken yapmak en doğrusudur.

Ağacın boyunu kontrol altında tutmak isteyenler, düzenli budamayla dutun alçak ve geniş bir taç oluşturmasını sağlayabilir; bu, hasadı da kolaylaştırır. Yaşlanmış ve verimden düşmüş dut ağaçları ise kademeli bir gençleştirme budamasıyla canlandırılabilir; bunun yolları için ağaç gençleştirme yazımıza göz atabilirsiniz.

Küçük bahçede ve saksıda dut

Her bahçe koca bir dut ağacına yer ayıramaz. Bu durumda bodur ya da yavaş büyüyen çeşitler iyi bir çözümdür. Bazı fidanlıklarda satılan cüce kara dut çeşitleri, iki metreyi pek geçmeden meyve verir ve büyük bir saksıda bile yetiştirilebilir. Saksıda yetiştirecekseniz en az 40–50 litrelik, drenaj delikli bir kap seçin; toprağın üçte birini solucan gübresiyle zenginleştirin ve yazın sulamayı aksatmayın, çünkü saksıdaki ağaç bahçedekine göre çok daha çabuk susar.

Bahçede ise ağacı düzenli budayarak boyunu kontrol altında tutabilirsiniz. Her kış tacın içe doğru büyüyen ve birbirine sürtünen dallarını almak, ağacı hem toplu tutar hem de meyveye ulaşmayı kolaylaştırır. Kara dutun kırmızı mor suyu kaldırımda ve otopark zemininde leke bıraktığı için ağacı yürüyüş yollarından ve araç park yerinden uzak bir yere dikmek de sonradan yaşanacak küçük dertleri baştan önler.

Hasat

Dut ağaçları genellikle dikimden sonraki üç dört yıl içinde meyve vermeye başlar. Meyveler haziran ve temmuz aylarında, birkaç hafta boyunca sırayla olgunlaşır. Olgun meyveler dalından kolayca ayrılır ve kendiliğinden düşer. Geleneksel hasat yöntemi, ağacın altına temiz bir örtü serip dalları hafifçe sallamaktır.

Taze dut çok narin bir meyvedir ve buzdolabında bile yalnızca birkaç gün dayanır. Beyaz dut güneşte kurutularak uzun süre saklanabilir; dut pekmezi, pestil ve köme de geleneksel değerlendirme yollarıdır. Kara dut ise şerbet, reçel ve dondurma yapımında çok sevilir.

Hastalık ve zararlılar

Dut, hastalık ve zararlılara oldukça dayanıklı bir ağaçtır. Bazı yıllarda yapraklarda küçük lekeler, külleme ya da beyaz kabuklu bit görülebilir. Dökülen yaprakları toplamak, tacı havadar tutmak ve kabuklu bit görülen dalları budamak genellikle yeterlidir. Olgun meyveler kuşların da ilgisini çeker; küçük ağaçlarda ince bir ağ ile meyveleri koruyabilirsiniz.

Dut ağacı, bahçenize hem serin bir gölge hem de bol meyve veren, neredeyse hiç bakım istemeyen ve kuşaklar boyu yaşayan bir dosttur. Bu kış diktiğiniz küçük bir fidan, birkaç yıl içinde altında çay içilecek bir ağaca dönüşecektir.

Bu Yazıyla İlgili Ürünler

HasTürk Mağaza'da

Mağazaya Git
Gölgelikli Sehpalı Sebze Yatağı 60×112 cm – Gölgelik Çerçeveli Balkon YatağıGölgelikli Sehpalı Sebze Yatağı 60×112 cm – Gölgelik Çerçeveli Balkon Yatağı11.970 TL
Gölgelikli Tekerlekli Sehpalı Sebze Yatağı 60×112 cmGölgelikli Tekerlekli Sehpalı Sebze Yatağı 60×112 cm13.480 TL
Kara Lahana Fidesi – Göbek Yapmayan Yaprak Lahanası, 6 AdetKara Lahana Fidesi – Göbek Yapmayan Yaprak Lahanası, 6 Adet379 TL
Hastürk Katı Solucan Gübresi 20 KgHastürk Katı Solucan Gübresi 20 Kg1.475 TL

Sık Sorulan Sorular

Dut ağacı ne zaman dikilir?

Fidanlar yaprak döktükten sonra kasım ile mart arasında, toprağın donmuş ve çamurlu olmadığı günlerde dikilir.

Dut ağacı kaç yılda meyve verir?

Genellikle dikimden sonraki üç dört yıl içinde meyve vermeye başlar ve yıllar içinde verimi artar.

Meyvesiz dut ağacı var mı?

Evet. Meyve vermeyen erkek dut çeşitleri ve ağlayan dut gibi süs çeşitleri, meyvenin yere düşüp leke yapmasının istenmediği alanlarda gölge için tercih edilir.

Dut ağacı nasıl budanır?

İlk yıllarda şekil budamasıyla üç dört ana dal bırakılır. Yetişkin ağaçlarda kış sonunda kuru, kırık, birbirini kesen ve içe büyüyen dallar çıkarılır; büyük kesimler ağaç dinlenmedeyken yapılır.

MÇ
HasTürk Gübre Ekibi

Sorunuz varsa yorumlara yazın ya da topluluğa sorun.

Yazar hakkında bilgi edinin

Yorumlar 0

Yorum yapmak için üye girişi gerekir. İlk yorumlarınız kısa bir kontrolden sonra yayınlanır.Giriş Yap / Üye Ol

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Benzer Yazılar

Tümü