Soğan Gübreleme: Kışlık ve Yazlık Soğanda Besin Programı
Soğan, yüzeysel köklü ve besine duyarlı bir sebzedir. Doğru zamanda verilen dengeli besin iri ve sıkı başlar sağlar; geç ya da fazla azot ise depoda çabuk çürüyen soğanlar demektir.

Fotoğraf: Miyuki Meinaka · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Soğan gübreleme dikimden önce toprağa olgun organik gübre karıştırarak başlar. Kışlık soğanda kışın gübre verilmez; ilkbaharda büyüme başlarken azotlu, baş büyümeye başladığında potasyum ve kükürt ağırlıklı besin verilir. Hasattan 4–6 hafta önce azotlu gübre ve hasattan 2–3 hafta önce sulama kesilir.
Soğan gübreleme, iri, sıkı ve uzun süre saklanabilen soğan yetiştirmenin en önemli adımlarından biridir. Soğan, yüzeysel ve az dallanan kökleriyle besinleri yalnızca toprağın üst 20–30 cm'sinden alır. Bu yüzden toprağın bu katmanının iyi beslenmiş olması gerekir. Öte yandan soğan aşırı gübreye de duyarlıdır: Geç ve fazla verilen azot, kalın boyunlu, yumuşak ve depoda çabuk çürüyen soğanlara yol açar. Bu yazıda soğanın hangi dönemde hangi besine ihtiyaç duyduğunu ve kışlık ile yazlık soğanda gübreleme takvimini anlatıyoruz. Dikimin kendisi için sarımsak ve soğan dikimi yazımıza göz atabilirsiniz.
Soğanın besin ihtiyacı
| Besin | Görevi | Ne zaman önemli? |
|---|---|---|
| Azot (N) | Yaprak gelişimi | İlkbahar başı, yaprak büyümesi |
| Fosfor (P) | Kök gelişimi, erken büyüme | Dikim ve ilk haftalar |
| Potasyum (K) | Baş büyüklüğü, sıkılık, saklama ömrü | Baş oluşumu |
| Kükürt (S) | Keskin tat ve aroma, baş gelişimi | Baş oluşumu |
| Kalsiyum (Ca) | Doku sağlamlığı | Bütün sezon |
Soğanda baş büyüklüğü, baş oluşumu başlamadan önce gelişen yaprak sayısıyla doğrudan ilişkilidir. Her yaprak, başta bir katmana karşılık gelir. Bu yüzden ilkbaharda güçlü bir yaprak gelişimi, iri bir baş için şarttır.
Dikim öncesi temel gübreleme
- Toprağı 20–25 cm derinliğe kadar işleyin, yabani otları temizleyin.
- Metrekareye 3–4 kg olgun kompost ya da solucan gübresi serip toprağa karıştırın.
- Taze ahır gübresi kullanmayın. Soğan taze gübreye çok duyarlıdır; çürümeye, soğan sineğine ve kalın boyuna yol açar.
- Ağır ve su tutan topraklarda masura yapın.
Soğan hafif asidikten nötre (pH 6–7,5) kadar topraklarda iyi gelişir. Çok asidik topraklarda büyüme yavaşlar.
Kışlık soğan gübreleme takvimi
Eylül – kasım (dikim): Temel organik gübreleme. Azotlu kimyasal gübre verilmez.
Aralık – şubat: Gübre verilmez. Bitki kök geliştirir, yaprak büyümesi durur.
Şubat sonu – mart: Yeni yaprak büyümesi başladığında ilk besleme. Dengeli ya da azotu biraz yüksek bir besin. Sıraların arasına olgun kompost ya da solucan gübresi serpip hafifçe karıştırmak da iyi bir yöntemdir.
Nisan: İkinci besleme, yaprak gelişimini desteklemek için.
Nisan sonu – mayıs (baş oluşumu): Potasyum ve kükürt ağırlıklı besin. Azot azaltılır.
Hasattan 4–6 hafta önce: Azotlu gübre tamamen kesilir.
Hasattan 2–3 hafta önce: Sulama kesilir; yapraklar devrilmeye ve boyun kurumaya başlar.
Yazlık soğan gübreleme takvimi
İlkbaharda ekilen ya da dikilen soğanlarda süreç daha kısadır:
- Dikim öncesi: Temel organik gübreleme.
- Dikimden 3–4 hafta sonra: İlk besleme.
- Dikimden 6–8 hafta sonra: İkinci besleme.
- Baş oluşumu (haziran): Potasyum ağırlıklı besin.
- Hasattan 4–6 hafta önce: Azot kesilir.
Gün uzunluğu ve baş oluşumu
Soğanın baş bağlamaya başlaması gün uzunluğuna bağlıdır. Kısa gün çeşitleri günler 11–12 saate ulaştığında, uzun gün çeşitleri ise 14–15 saatlik günlerde baş bağlar. Baş oluşumu başladıktan sonra bitki yeni yaprak üretmez. Bu yüzden gübrelemenin amacı, baş oluşumu başlamadan önce olabildiğince güçlü bir yaprak örtüsü oluşturmaktır. Baş oluşumundan sonra verilen azot başı büyütmez, yalnızca boynu kalınlaştırır.
Toprak analizi ve gübre miktarı
Tarla ölçeğinde soğan yetiştirenler için gübre miktarını tahmine göre belirlemek hem maliyet hem de çevre açısından risklidir. Ekimden önce yaptırılan basit bir toprak analizi, toprakta ne kadar fosfor, potasyum ve organik madde bulunduğunu gösterir ve gerçekten eksik olan besinin verilmesini sağlar. Fosfor ve potasyum topraktan kolay yıkanmadığı için analizde yeterli çıkan alanlarda bu besinleri atlamak mümkündür. Azot ise yağmurla kolay yıkanır ve bölünerek, ihtiyaç duyulan dönemde verilmelidir. Bahçe ölçeğinde ise toprağın rengi, yapısı ve önceki yıllardaki verim iyi bir yol göstericidir; koyu, organik maddece zengin ve gevşek bir toprak genellikle az gübreyle iyi sonuç verir. Toprağın asitliği hakkında bilgi için toprak pH nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Saksıda yeşil soğan
Balkonda yeşil soğan yetiştirenler için gübreleme daha basittir. Yeşil soğan yaprak için yetiştirildiği için hafif bir azot desteği yeterlidir:
- Besinli ve süzek bir sebze toprağı kullanın.
- Her hasattan sonra düşük dozda sıvı besin verin.
- Saksı tabağında su bırakmayın.
Belirtilere göre besin sorunları
| Belirti | Olası neden |
|---|---|
| Yapraklar soluk, ince, gelişme yavaş | Azot eksikliği |
| Yaprak uçları kahverengi ve kuru | Potasyum eksikliği, su stresi ya da tuz birikimi |
| Kalın boyun, gevşek baş | Geç ve fazla azot |
| Küçük baş | İlkbaharda yetersiz besleme, rekabet, geç dikim |
| Zayıf aroma | Kükürt eksikliği |
Yaprak sararmasının hastalık kaynaklı nedenleri için soğan hastalıkları yazımıza göz atabilirsiniz.
Organik soğan yetiştirme
Soğan organik gübrelemeye çok iyi yanıt verir. Dikim öncesi bol olgun kompost, ilkbaharda sıraların arasına solucan gübresi ve büyüme döneminde sıvı organik besinlerle kimyasal gübre kullanmadan yüksek verim almak mümkündür. Soğan yabani otlarla rekabette çok zayıftır; sıraları düzenli çapalamak ve malçlamak, gübrenin otlara değil soğana gitmesini sağlar.
Sık yapılan hatalar
- Taze gübre: Çürüme, soğan sineği ve kalın boyun.
- Kışın gübre: Besin kullanılmaz, yağmurla yıkanır.
- Baş oluşumunda fazla azot: Kalın boyun, kısa saklama ömrü.
- Yabani otları ihmal etmek: Gübrenin büyük kısmı otlara gider.
- Hasata kadar sulamak: Boyun kurumaz, depoda çürüme artar.
Dengeli ve doğru zamanlanmış bir soğan gübreleme programı, hem tarlada iri başlar hem de depoda uzun süre bozulmayan soğanlar demektir. Her yılın sonunda verdiğiniz gübre miktarlarını ve elde ettiğiniz verimi not etmek, bir sonraki sezon programınızı kendi toprağınıza göre ince ayarlamanızı sağlar. Benzer bir program için sarımsak gübreleme yazımıza da göz atabilirsiniz.
Bu Yazıyla İlgili Ürünler
HasTürk Mağaza'da
Sık Sorulan Sorular
Soğana ne zaman gübre verilir?
Dikimden önce toprağa organik gübre karıştırılır. Kışlık soğanda kışın gübre verilmez; şubat sonu-mart ve nisanda yaprak gelişimi için, nisan sonu-mayısta baş oluşumu için besleme yapılır.
Soğana taze ahır gübresi verilir mi?
Verilmemelidir. Taze gübre soğanda çürümeye, soğan sineğine ve kalın boyun oluşumuna yol açar.
Soğanda gübre ne zaman kesilir?
Azotlu gübre hasattan 4–6 hafta önce kesilir. Sulama ise hasattan 2–3 hafta önce durdurulur.
Soğanın boynu neden kalın olur?
Baş oluşumu döneminde verilen fazla ve geç azot, boynun kalın ve yumuşak kalmasına neden olur. Bu soğanlar depoda çabuk çürür.










Yorumlar 0
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.