Çıplak Köklü Fidan Dikimi: Seçim, Bekletme ve Doğru Dikim
Çıplak köklü fidanlar daha ekonomik, daha geniş çeşit seçenekli ve doğru dikildiğinde çok hızlı tutunan fidanlardır. Başarının sırrı köklerin hiç kurutulmaması ve dikimin dinlenme döneminde yapılmasıdır.

Fotoğraf: KVDP · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Çıplak köklü fidan dikimi, fidan yaprak döktükten sonra ve toprak donmadan, kasım-mart arasında yapılır. Kökler dikime kadar nemli tutulur, dikimden önce 2–6 saat suda bekletilir. Kırık ve kurumuş kök uçları kesilir, kökler çukurda bir tümseğin üzerine yayılır, aşı noktası toprak üstünde kalır ve bol can suyu verilir.
Çıplak köklü fidan dikimi, meyve bahçesi kuranların ve fidanlıklardan toplu alım yapanların en sık kullandığı yöntemdir. Bu fidanlar tarlada yetiştirilir, sonbaharda yaprak döktükten sonra sökülür ve kökleri topraksız olarak satılır. Saksılı (tüplü) fidanlara göre daha ekonomiktir, taşınması kolaydır ve fidanlıklarda çok daha geniş çeşit seçeneği sunar. Ancak bu fidanların kökleri korunmasız olduğu için birkaç saat güneşte ya da rüzgârda kalmaları bile kurumalarına yol açabilir. Bu yazıda çıplak köklü fidanların seçiminden dikimine ve ilk yıl bakımına kadar her adımı anlatıyoruz.
Çıplak köklü fidan nedir?
Çıplak köklü fidan, toprakla birlikte değil, kökleri açıkta satılan fidandır. Genellikle 1–2 yaşında, aşılı ya da aşısız, dinlenme hâlindeki fidanlardır. Elma, armut, ayva, erik, kiraz, vişne, kayısı, şeftali, ceviz, badem, asma, gül ve birçok süs ağacı bu şekilde satılır.
Avantajları:
- Saksılı fidana göre daha ucuzdur.
- Kökler saksıda dönmediği için doğal bir kök yapısına sahiptir.
- Hafif ve kolay taşınır.
- Fidanlıklarda çeşit seçeneği fazladır.
Dezavantajları:
- Yalnızca dinlenme döneminde (yaprak dökümünden tomurcuk patlamasına kadar) dikilebilir.
- Kökler kurumaya karşı çok hassastır.
- Satın alındıktan sonra hızlı dikilmeleri gerekir.
Ne zaman dikilir?
Çıplak köklü fidan dikimi, fidan yaprak döktükten sonra başlar ve ilkbaharda tomurcuklar patlamadan önce biter. En iyi dönem sonbahardır; toprak hâlâ ılık olduğu için kökler kış boyunca gelişir.
| Bölge | Uygun dönem |
|---|---|
| Akdeniz, Ege | Kasım – şubat |
| Marmara, Karadeniz | Kasım – aralık, şubat – mart |
| İç Anadolu | Ekim sonu – kasım ortası, mart |
| Doğu Anadolu | Mart – nisan başı |
Toprak donmuşsa, karla kaplıysa ya da çamur gibi ıslaksa dikim yapılmaz. Kasım ayında hangi türlerin dikileceğini kasımda fidan dikimi yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Fidan seçerken nelere bakılmalı?
- Kökler: Bol saçak kökü olan, ana kökleri kırılmamış, canlı ve nemli kökler. Kesildiğinde içi beyaz ya da açık renkli olmalıdır. Kahverengi, kuru ya da küflü kökler kötü işarettir.
- Gövde: Düz, yarasız, kabuğu canlı. Tırnağınızla kabuğu hafifçe kazıdığınızda altı yeşil olmalıdır.
- Aşı noktası: Aşılı fidanlarda aşı yeri iyi kaynamış, çatlaksız olmalıdır.
- Etiket: Çeşit adı ve anaç bilgisi bulunmalıdır.
- Boy: Çok uzun ve ince fidanlar yerine orta boylu, gövdesi kalın fidanlar daha iyi tutar.
Satın aldıktan sonra: kökleri korumak
Çıplak köklü fidan dikimi başarısının yarısı, satın alma ile dikim arasındaki birkaç saatte belirlenir.
- Taşıma: Kökleri ıslak bir çuval ya da naylonla sarın. Aracın içinde güneş almayan bir yerde taşıyın.
- Aynı gün dikim: Mümkünse fidanları aldığınız gün dikin.
- Birkaç gün bekleyecekse: Kökleri ıslak talaş ya da çuvalla sarıp serin ve gölge bir yerde tutun.
- Bir haftadan uzun bekleyecekse: Bahçede eğimli bir hendek açın, fidanları köküyle birlikte yatık şekilde yerleştirip kökleri toprakla örtün. Bu geçici yastıklama, fidanları haftalarca canlı tutar.
Dikimden önce suda bekletme
Dikimden önce kökleri 2–6 saat suda bekletin. Bu, taşıma sırasında kaybedilen nemi geri kazandırır. Kökleri 24 saatten uzun suda bırakmayın; havasız kalıp zarar görebilirler. Kökleri kurumuş görünen fidanlarda bekletme süresi biraz uzatılabilir.
Kök budama
Dikimden hemen önce kökleri kontrol edin:
- Kırık, ezik ve yaralı kök uçlarını sağlıklı dokuya kadar kesin.
- Çok uzun köklerin uçlarını hafifçe kısaltın; bu, yeni saçak köklerin oluşmasını teşvik eder.
- Kuru ve kararmış kökleri temizleyin.
- Saçak kökleri gereksiz yere kesmeyin; su ve besini bu kökler alır.
Kesimleri temiz ve keskin bir budama makasıyla yapın. Ezik kesikler çürümeye daha açıktır.
Çıplak köklü fidan dikimi adım adım
- Çukur: En az 60×60×60 cm, kökleri kıvırmadan yayacak genişlikte açın. Üst ve alt toprağı ayrı yığın. Ayrıntılı ölçüler için fidan çukuru nasıl hazırlanır yazımıza bakabilirsiniz.
- Kazık: Kazığı fidanı dikmeden önce, hâkim rüzgâr yönüne çakın.
- Tümsek: Çukurun ortasına, üst toprak ve olgun organik gübre karışımından bir tümsek yapın.
- Yerleştirme: Fidanı tümseğin üzerine oturtun, kökleri tümseğin üzerinden her yöne doğal şekilde yayın.
- Derinlik: Aşı noktası toprak seviyesinin 5–10 cm üstünde kalmalı. Fidanlıkta toprakta kaldığı seviyeyi gösteren renk farkını takip edebilirsiniz.
- Doldurma: Toprağı köklerin arasına elinizle ufalayarak doldurun. Fidanı hafifçe yukarı aşağı sallayarak toprağın kökler arasına girmesini sağlayın.
- Bastırma: Toprağı ayakla, kenarlardan merkeze doğru bastırın.
- Can suyu: Fidan başına 10–20 litre su verin. Su çekildikten sonra toprak çökerse üstüne biraz daha toprak ekleyin.
- Bağlama: Fidanı kazığa sekiz şeklinde, gövdeyi sıkmayacak yumuşak bir bağla bağlayın.
Dikim sonrası budama
Çıplak köklü fidanlar sökülürken köklerinin bir kısmını kaybeder. Kök ve taç dengesini sağlamak için dikimden sonra hafif bir budama yapılır:
- Tek gövdeli fidanlarda tepe, istenen taç yüksekliğine göre genellikle 70–90 cm'den kesilir.
- Dallı fidanlarda yan dallar 3–4 göz bırakılarak kısaltılır.
- Kırık ve zayıf dallar alınır.
Budamanın şekli ağaç türüne ve istenen forma göre değişir; ilk budama ağacın gelecekteki iskeletini belirler.
İlk yıl bakımı
- Sulama: Kış yağışlıysa ek sulama gerekmez. İlkbahar ve yaz aylarında, özellikle ilk yıl, toprağın derinden kurumamasına dikkat edin. Haftada bir derin sulama genellikle yeterlidir.
- Malç: Fidan dibine 5–10 cm saman ya da kompost malçı serin, gövdeye değdirmeyin.
- Yabani ot: Fidan çevresindeki 1 metrelik alanı yabani otlardan temiz tutun.
- Gübre: İlk yıl ağır gübre vermeyin. İlkbaharda dibe biraz olgun kompost yeterlidir.
- Gövde koruma: Tavşan ve kemirgen olan bölgelerde gövdeyi koruyucuyla sarın.
İlerleyen yıllarda ağacın beslenmesi için meyve ağaçlarında sonbahar gübrelemesi yazımız yol gösterecektir.
Sık yapılan hatalar
- Köklerin güneşte ve rüzgârda kurumasına izin vermek
- Kökleri dar bir çukura sıkıştırmak ve kıvırmak
- Aşı noktasını toprağa gömmek
- Kökler arasında hava boşluğu bırakmak
- Can suyu vermemek
- İlk yaz sulamayı ihmal etmek
Doğru yapılan çıplak köklü fidan dikimi, saksılı fidanlarla aynı, hatta çoğu zaman daha hızlı bir tutunma sağlar. Köklerini hiç kurutmadan, dinlenme döneminde ve doğru derinlikte diktiğiniz fidan, ilkbaharda güçlü sürgünlerle uyanacaktır.
Bu Yazıyla İlgili Ürünler
HasTürk Mağaza'da
Sık Sorulan Sorular
Çıplak köklü fidan ne zaman dikilir?
Fidan yaprak döktükten sonra ve tomurcuklar patlamadan önce, toprak donmamış ve çamur değilken dikilir. En iyi dönem kasım-aralık ve şubat-mart aylarıdır.
Çıplak köklü fidan suda ne kadar bekletilir?
Dikimden önce 2–6 saat suda bekletilir. 24 saatten uzun bekletmek köklerin havasız kalmasına neden olabilir.
Çıplak köklü fidanın kökleri kesilir mi?
Kırık, ezik ve kurumuş kök uçları sağlıklı dokuya kadar kesilir. Saçak kökler gereksiz yere kesilmemelidir.
Fidanı aldıktan sonra hemen dikemezsem ne yapmalıyım?
Birkaç gün için kökleri ıslak çuvalla sarıp gölgede tutabilirsiniz. Daha uzun süre için bahçede bir hendeğe yatırıp kökleri toprakla örterek geçici yastıklama yapın.











Yorumlar 0
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.