İçeriğe geç
Ana Sayfa › Ekim Takvimi › Tohum Soğuklama (Stratifikasyon) Nedir? Kışı Taklit Ederek Çimlendirme
Ekim Takvimi

Tohum Soğuklama (Stratifikasyon) Nedir? Kışı Taklit Ederek Çimlendirme

Bazı tohumlar ancak bir kışı geçirdikten sonra çimlenir. Tohum soğuklama, bu kışı buzdolabında ya da açık havada taklit ederek lavanta, enginar, meyve ağacı ve birçok yaban çiçeği tohumunun çimlenmesini sağlar.

MÇ
· 5 dk okuma
Nemli kum içinde soğuklamaya alınmış tohumlar

Fotoğraf: FarceRéjeane · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Tohum soğuklama (stratifikasyon), bazı tohumların uykusunu kırmak için onları nemli bir ortamda belirli bir süre 1–5 °C'de bekletmektir. Lavanta için 3–4 hafta, meyve çekirdekleri için 2–4 ay gerekir. Tohumlar nemli kum ya da peçeteyle bir kapta buzdolabına konur veya sonbaharda dışarıda saksıya ekilip kışa bırakılır.

Tohum soğuklama, bazı tohumları ektiğinizde neden haftalarca, hatta aylarca hiçbir şey çıkmadığını açıklayan bir kavramdır. Doğada birçok bitki tohumunu sonbaharda döker. Bu tohumlar hemen çimlenseydi genç fideler kışın ilk donlarında ölürdü. Bu yüzden bitkiler, tohumlarına bir "uyku" programı yerleştirmiştir: Tohum ancak bir kış boyunca soğuk ve nemli bir ortamda beklediğini algıladıktan sonra çimlenir. Bahçıvanlar bu doğal süreci buzdolabında ya da açık havada taklit eder. Bu yazıda tohum soğuklamanın ne olduğunu, hangi tohumların buna ihtiyaç duyduğunu ve evde nasıl yapılacağını anlatıyoruz.

Tohum neden uyur?

Tohum uykusu, tohumun uygun koşullarda bile çimlenmemesidir. Birkaç farklı nedeni vardır:

  • Fizyolojik uyku: Tohumun içinde çimlenmeyi engelleyen maddeler bulunur. Soğuk ve nemli bir dönem bu maddelerin azalmasını sağlar. Tohum soğuklama bu tür uykuyu kırar.
  • Sert kabuk: Bazı tohumların kabuğu su geçirmez. Bu durumda kabuğu zımparalamak ya da tohumu ılık suda bekletmek gerekir.
  • Gelişmemiş embriyo: Bazı tohumlarda embriyo, tohum döküldüğünde henüz tam gelişmemiştir; önce ılık, sonra soğuk bir dönem gerekir.

Birçok tohumda birden fazla engel bir arada bulunur. Örneğin bazı meyve çekirdeklerinde hem sert kabuk hem de fizyolojik uyku vardır.

Tohum soğuklama hangi tohumlara gerekir?

TohumSoğuklama süresiNot
Lavanta3–4 haftaSoğuklama çimlenme oranını belirgin şekilde artırır
Enginar2–3 haftaAyrıca fidenin ilk yıl baş vermesini sağlar
Ekinezya4 hafta
Yabani menekşe4–6 hafta
Hezaren (delphinium)2–3 hafta
Çuha çiçeği3–4 hafta
Elma, armut, ayva çekirdeği2–3 ay
Kiraz, erik, şeftali çekirdeği3–4 aySert kabuk da vardır
Ceviz, kestane, meşe palamudu2–4 ayKurutulmadan, taze kullanılmalı
Gül, alıç tohumu3–5 ayBazen iki kış gerekir
Yaban mersini, aronya2–3 ay
Çam, ladin, köknar1–2 ayTüre göre değişir

Domates, biber, fasulye, marul ve kabak gibi sebze tohumlarının çoğu soğuklama istemez. Tohum paketinde "soğuklama gerektirir" ya da "stratifikasyon" ibaresi varsa bu işlemi yapmanız gerekir.

Yöntem 1: Buzdolabında nemli soğuklama

Evde en kontrollü ve en yaygın yöntemdir.

  1. Ortamı hazırlayın: Bir avuç ince kum, vermikülit, kokopit ya da nemli bir kâğıt havlu kullanın. Malzeme nemli olmalı ama sıktığınızda su damlamamalıdır.
  2. Tohumları karıştırın: Küçük tohumları nemli malzemeyle karıştırın; iri çekirdekleri nemli kumun içine gömün.
  3. Kaba koyun: Karışımı ağzı kapanan bir poşete ya da kaba koyun. Poşete birkaç küçük delik açmak hava alışverişini sağlar.
  4. Etiketleyin: Tohumun adını ve başlangıç tarihini yazın.
  5. Buzdolabına alın: Sebzelik bölmesi (1–5 °C) idealdir. Dondurucuya koymayın.
  6. Kontrol edin: Her hafta nemini kontrol edin; kurumuşsa birkaç damla su ekleyin, küf görülürse tohumları yıkayıp malzemeyi yenileyin.
  7. Ekim: Süre dolduğunda ya da tohumlar buzdolabında çimlenmeye başladığında hemen ekin.

Soğuklama sırasında tohumların bir kısmı buzdolabında çimlenebilir. Bu durumda kökleri kırmadan, hemen saksıya alın.

Yöntem 2: Dışarıda doğal kışlatma

Doğanın kendi yöntemini kullanmak, özellikle meyve çekirdekleri ve yaban çiçekleri için en zahmetsiz yoldur.

  1. Sonbaharda, kasım ve aralık aylarında tohumları süzek bir toprakla doldurulmuş saksılara ya da viyollere ekin.
  2. Saksıları dışarıda, yağmur ve kar alabilecek ama fare ve kuşlardan korunan bir yere koyun. Üzerine ince bir tel örgü yerleştirmek tohumları korur.
  3. Toprak kış boyunca nemli kalsın; uzun kuru dönemlerde sulayın.
  4. İlkbaharda hava ısındığında tohumlar kendiliğinden çimlenir.

Bu yöntemde soğuk süresini doğa belirler. Kışların ılık geçtiği kıyı bölgelerinde süre yetersiz kalabilir; bu durumda buzdolabı yöntemi daha güvenilirdir.

Yöntem 3: Kış ekimi (süt şişesi yöntemi)

Şeffaf plastik süt ya da su şişeleri ortadan kesilerek mini seralara dönüştürülür. Alt kısma toprak doldurulup tohum ekilir, üst kısım kapatılıp bantlanır ve kapak çıkarılarak hava alması sağlanır. Şişeler kışın dışarıda bırakılır. Tohumlar soğuğu alır, ilkbaharda ise şişe bir mini sera gibi çalışarak çimlenmeyi hızlandırır. Daha büyük ölçekte örtü altı yetiştiricilik için mini sera ile balkonda kış ekimi yazımıza bakabilirsiniz.

Soğuklamadan sonra ekim

  • Toprak: İnce, süzek ve temiz bir fide toprağı kullanın.
  • Derinlik: Tohumu çapının 2–3 katı derinliğe ekin. Lavanta gibi küçük ve ışık seven tohumlar yüzeye serpilip hafifçe bastırılır. Tohum derinlikleri için tohum ekim derinliği tablosu yazımıza göz atabilirsiniz.
  • Sıcaklık: Soğuklamadan çıkan tohumlar genellikle 15–20 °C'de en iyi çimlenir. Çok sıcak ortam bazı tohumları yeniden uykuya sokabilir.
  • Sabır: Çimlenme, soğuklamadan sonra bile birkaç hafta sürebilir.

Viyolde tohum çimlendirmenin bütün adımları için fide viyolü ile tohum çimlendirme yazımızdan yararlanabilirsiniz.

Lavanta tohumu için örnek uygulama

Lavanta, tohum soğuklama gerektiren en popüler bitkilerden biridir. Tohumlar nemli bir peçeteye yayılıp katlanır, kilitli bir poşete konur ve 3–4 hafta buzdolabının sebzelik bölmesinde bekletilir. Ardından tohumlar fide toprağının yüzeyine serpilir, hafifçe bastırılır ve 18–20 °C'de, aydınlık bir yerde tutulur. Çimlenme 2–4 hafta sürebilir ve düzensiz olabilir. Lavantanın bakımı için lavanta yetiştirme yazımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

  • Kuru soğuklama: Tohumları kuru olarak buzdolabına koymak uykuyu kırmaz; ortam mutlaka nemli olmalıdır.
  • Aşırı ıslak ortam: Su içinde kalan tohumlar çürür ve küflenir.
  • Dondurucu kullanmak: Donma, birçok tohumun embriyosunu öldürür.
  • Meyve çekirdeklerini kurutmak: Ceviz, kestane ve meşe palamudu gibi iri tohumlar kuruduğunda canlılığını kaybeder; taze toplanıp hemen soğuklamaya alınmalıdır.
  • Süreyi kısaltmak: Yetersiz soğuklama düzensiz ya da çok düşük çimlenmeye yol açar.

Hibrit ve aşılı bitkiler hakkında not

Elma, armut, kiraz gibi meyve ağaçlarının çekirdeklerinden çıkan fidanlar, ana ağacın meyvesini vermez; çoğu zaman küçük ve farklı meyveler oluşturur. Çekirdekten yetiştirilen fidanlar genellikle anaç olarak ya da deneme amaçlı kullanılır. Tohum saklama ve yerel çeşitlerin önemi için ata tohumu nedir yazımıza göz atabilirsiniz.

Tohum soğuklama, doğanın kış takvimini evinize taşımanın basit bir yoludur. Doğru nem, doğru sıcaklık ve yeterli süre sağlandığında, inatla çimlenmeyen tohumlar bile ilkbaharda filizlenir.

Bu Yazıyla İlgili Ürünler

HasTürk Mağaza'da

Mağazaya Git
Arzuman Lavanta Tohumu - 100 AdetArzuman Lavanta Tohumu - 100 Adet75 TL
Fide ToprağıFide Toprağı249 TL
HG Fidan ToprağıHG Fidan Toprağı299 TL
HasTürk Sıvı Solucan GübresiHasTürk Sıvı Solucan Gübresi350 TL

Sık Sorulan Sorular

Tohum soğuklama nedir?

Bazı tohumların uykusunu kırmak için onları nemli bir ortamda belirli bir süre 1–5 °C'de bekleterek kışı taklit etme işlemidir. Stratifikasyon olarak da bilinir.

Lavanta tohumu buzdolabında kaç gün bekletilir?

Lavanta tohumu nemli bir ortamda 3–4 hafta buzdolabının sebzelik bölmesinde bekletilir, ardından fide toprağının yüzeyine ekilir.

Tohum soğuklama dondurucuda yapılır mı?

Yapılmaz. Donma birçok tohumun embriyosuna zarar verir; ideal sıcaklık buzdolabının 1–5 °C arasındaki sebzelik bölmesidir.

Hangi tohumlar soğuklama ister?

Lavanta, enginar, ekinezya, çuha çiçeği, elma, armut, kiraz ve erik çekirdekleri, ceviz, kestane, gül ve yaban mersini tohumları soğuklama ister.

MÇ
HasTürk Gübre Ekibi

Sorunuz varsa yorumlara yazın ya da topluluğa sorun.

Yazar hakkında bilgi edinin

Yorumlar 0

Yorum yapmak için üye girişi gerekir. İlk yorumlarınız kısa bir kontrolden sonra yayınlanır.Giriş Yap / Üye Ol

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Benzer Yazılar

Tümü