İçeriğe geç
Ana Sayfa › Gündem › Ürün Deseni ve Havza Bazlı Üretim Nedir? Çiftçi Ne Ekeceğini Nasıl Planlar?
Gündem

Ürün Deseni ve Havza Bazlı Üretim Nedir? Çiftçi Ne Ekeceğini Nasıl Planlar?

Herkes aynı ürünü ektiğinde fiyat düşer, toprak yorulur, su azalır. Ürün deseninin ne olduğunu, havza bazlı üretimin mantığını ve çiftçinin ekim planını yaparken nelere bakması gerektiğini kavram olarak anlatıyoruz.

AÇ
· 4 dk okuma
Havadan görülen, farklı ürünlerle ekili renk renk tarlalar

Fotoğraf: Mike McBey · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Ürün deseni, bir arazide, bölgede ya da ülkede hangi ürünlerin ne oranda yetiştirildiğini gösteren dağılımdır. Havza bazlı üretim ise toprak, iklim, su ve pazar koşullarına göre her bölgede en uygun ürünlerin yetiştirilmesini hedefleyen planlama anlayışıdır. Çiftçi ekim planını yaparken toprak, su, iklim, pazar talebi ve ekim nöbetini birlikte değerlendirir.

Bir yıl patatesin fiyatı yükselir, ertesi yıl köydeki herkes patates eker; hasat zamanı ürün tarlada kalır, fiyat maliyetin altına düşer. Aynı hikâye soğanda, domateste, ayçiçeğinde tekrar tekrar yaşanır. Bu döngünün arkasında, üretimin bölgenin koşullarına ve pazarın ihtiyacına göre planlanmaması yatar. Ürün deseni ve havza bazlı üretim kavramları, tam olarak bu sorunu çözmek için ortaya çıkmıştır. Bu yazıda bu kavramları sade bir dille anlatıyor, çiftçinin kendi ekim planını yaparken nelere bakması gerektiğini sıralıyoruz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Havza bazlı üretim kapsamında hangi bölgede hangi ürünlerin desteklendiği ve uygulamanın ayrıntıları resmî kararlarla belirlenir ve değişebilir. Güncel bilgi için Tarım ve Orman Bakanlığı'nın duyurularını ve il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüklerini takip etmeniz gerekir.

Ürün deseni nedir?

Ürün deseni, belirli bir alanda hangi ürünlerin ne oranda yetiştirildiğini gösteren dağılımdır. Bir çiftçinin tarlaları için de, bir köy, bir ilçe ya da bütün bir ülke için de ürün deseninden söz edilebilir. Örneğin bir işletmenin arazisinin yarısında buğday, dörtte birinde nohut, kalanında ayçiçeği yetiştirilmesi o işletmenin ürün desenidir.

Ürün deseni rastgele oluşmamalıdır. Toprağın yapısı, iklim, su kaynakları, pazar talebi ve ekim nöbeti gibi etkenler dikkate alınarak planlanan bir ürün deseni, hem verimi hem de çiftçinin gelirini korur.

Havza bazlı üretim nedir?

Havza bazlı üretim, ülkenin farklı bölgelerinin toprak, iklim, su ve ekolojik özelliklerine göre gruplandırılması ve her bölgede o koşullara en uygun ürünlerin yetiştirilmesinin teşvik edilmesidir. Amaç, her ürünün en verimli yetiştiği yerde üretilmesi, kıt kaynakların özellikle suyun doğru kullanılması ve arz ile talebin dengelenmesidir.

Bu anlayışta destekler de bölgelere göre farklılaşabilir. Bir bölgede su yoğun bir ürünün yetiştirilmesi yerine, o bölgenin suyuna ve toprağına uygun ürünlerin teşvik edilmesi hedeflenir. Desteklerin genel mantığını tarımsal destekler yazımızda anlattık.

Çiftçi ne ekeceğine nasıl karar verir?

Ekim planı yaparken çiftçinin değerlendirmesi gereken başlıca etkenler şunlardır:

Toprak: Toprağın yapısı, derinliği, pH değeri, tuzluluğu ve besin durumu, hangi ürünlerin iyi yetişeceğini belirler. Toprak analizi bu kararın en sağlam dayanağıdır.

Su: Arazinin sulanabilir olup olmadığı, suyun miktarı ve sürekliliği ürün seçimini doğrudan etkiler. Su kısıtlı bir arazide su isteği yüksek bir ürün planlamak, kurak bir yılda büyük kayıplara yol açabilir. Kuyu suyuyla ilgili konuları tarımsal sulama kuyusu yazımızda ele aldık.

İklim: Bölgenin don tarihleri, yağış dağılımı, sıcaklıklar ve yetişme süresi, ürünün olgunlaşıp olgunlaşamayacağını belirler.

Pazar: Ürünü kime, nereye ve hangi fiyattan satabileceğinizi önceden düşünün. Yakında bir işleme tesisi, bir toptancı hali ya da sözleşmeli üretim imkânı var mı? Sözleşmeli üretimin avantajlarını sözleşmeli üretim nedir yazımızda anlattık.

Ekim nöbeti: Aynı tarlaya her yıl aynı ürünü ekmek, toprağı yorar ve hastalık ile zararlıların birikmesine yol açar. Farklı ürün gruplarını sırayla ekmek, toprağın verimini korur. Örneğin buğdaydan sonra nohut ya da mercimek gibi bir baklagil ekmek, toprağa azot kazandırır.

İşgücü ve makine: Bazı ürünler yoğun işçilik ister, bazıları ise tamamen makineyle yetiştirilebilir. Elinizdeki işgücü ve makine parkı da ürün seçimini etkiler.

Maliyet ve risk: Her ürünün tohum, gübre, sulama, ilaçlama ve hasat maliyeti farklıdır. Yüksek maliyetli ve yüksek riskli bir ürünü tüm araziye ekmek yerine, ürün desenini çeşitlendirmek riski dağıtır.

Tek ürüne bağımlılığın riskleri

Tüm araziyi tek bir ürüne ayırmak, iyi bir yılda yüksek gelir getirebilir; ama kötü bir yılda çiftçiyi zor durumda bırakır. Fiyat düşüşü, hastalık, kuraklık ya da dolu gibi bir risk tüm üretimi aynı anda etkiler. Üretimi çeşitlendirmek, farklı zamanlarda hasat edilen, farklı pazarlara giden ve farklı risklere maruz kalan ürünleri bir arada yetiştirmek, gelirin daha istikrarlı olmasını sağlar. Doğal risklere karşı sigorta da planın bir parçası olmalıdır; bu konuda TARSİM yazımıza bakabilirsiniz.

Kooperatifler ve bölgesel planlama

Bir köyde ya da ilçede üreticilerin birlikte planlama yapması, herkesin aynı ürünü ekmesinin önüne geçer. Kooperatifler ve üretici birlikleri, üyelerinin ekim planlarını pazar talebine göre koordine ederek hem fiyat dalgalanmalarını azaltabilir hem de alıcılarla daha güçlü bir pazarlık yapabilir. Kooperatiflerin rolünü tarım kooperatifi yazımızda anlattık.

Küçük işletmeler için planlama

Bu kavram yalnızca büyük işletmeler için değildir. Birkaç dönümlük arazisi olan bir üretici de arazisini bölümlere ayırarak farklı ürünleri sırayla yetiştirebilir. Örneğin bir bölümde sebze, bir bölümde baklagil, bir bölümde ise yem bitkisi ya da yeşil gübre bitkisi yetiştirmek, hem toprağın dinlenmesini sağlar hem de yıl boyunca farklı dönemlerde gelir elde etmeyi mümkün kılar. Küçük işletmelerde yerel pazarlara, köy pazarlarına ve doğrudan tüketiciye satışa yönelik çeşitlendirilmiş bir üretim, tek ürüne bağlı kalmaktan çok daha güvenli bir yoldur.

Kayıt ve planlama

Her yıl hangi tarlaya hangi ürünün ekildiğini, verimini ve kullanılan girdileri kaydetmek, gelecek yılların ekim planını yapmayı kolaylaştırır. Bu kayıtlar ayrıca ÇKS beyanlarında ve destek başvurularında da işe yarar. Kayıtlara hava olaylarını, hastalık ve zararlı gözlemlerini de eklemek, hangi tarlanın hangi koşulda nasıl davrandığını anlamanızı sağlar. Basit bir defter ya da tablo, birkaç yıl içinde tarlalarınız hakkında değerli bir bilgi kaynağına dönüşür.

Toprağı planın merkezine koymak

Hangi ürün seçilirse seçilsin, verimin temeli sağlıklı topraktır. Ekim nöbetine baklagil eklemek, bitki artıklarını tarlaya geri kazandırmak ve organik madde eklemek, toprağın verimini yıllar içinde korur. Organik maddesi düşük tarlalarda solucan gübresi gibi organik girdiler toprağın yapısını iyileştirmeye yardımcı olur. Tarlanız için uygun miktarı müşteri hizmetlerimize (+90 553 727 2929) danışabilirsiniz.

Bu Yazıyla İlgili Ürünler

HasTürk Mağaza'da

Mağazaya Git
Hastürk Katı Solucan Gübresi 20 KgHastürk Katı Solucan Gübresi 20 Kg1.475 TL
Biochar Meşe Odunu Bazlı Karbon Toprak DüzenleyiciBiochar Meşe Odunu Bazlı Karbon Toprak Düzenleyici390 TL
Sıkıştırılmış Cocopeat (Kokopit) Hindistan Cevizi Torfu 4-5 Kg / 65 LtSıkıştırılmış Cocopeat (Kokopit) Hindistan Cevizi Torfu 4-5 Kg / 65 Lt610 TL
HasTürk Sıvı Solucan GübresiHasTürk Sıvı Solucan Gübresi350 TL

Sık Sorulan Sorular

Ürün deseni nedir?

Belirli bir alanda, bir işletmede, bölgede ya da ülkede hangi ürünlerin ne oranda yetiştirildiğini gösteren dağılımdır.

Havza bazlı üretim nedir?

Bölgelerin toprak, iklim, su ve ekolojik özelliklerine göre gruplandırılması ve her bölgede o koşullara en uygun ürünlerin yetiştirilmesinin teşvik edilmesidir.

Çiftçi ne ekeceğine nasıl karar vermeli?

Toprak yapısı, su durumu, iklim, pazar talebi, ekim nöbeti, işgücü ve makine imkânı ile maliyet ve risk birlikte değerlendirilerek karar verilmelidir.

Tek ürün ekmek neden riskli?

Fiyat düşüşü, hastalık, kuraklık ya da dolu gibi bir risk tüm üretimi aynı anda etkiler. Ürün desenini çeşitlendirmek riski dağıtır ve geliri daha istikrarlı hâle getirir.

AÇ
HasTürk Gübre Ekibi

Sorunuz varsa yorumlara yazın ya da topluluğa sorun.

Yazar hakkında bilgi edinin

Yorumlar 0

Yorum yapmak için üye girişi gerekir. İlk yorumlarınız kısa bir kontrolden sonra yayınlanır.Giriş Yap / Üye Ol

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Benzer Yazılar

Tümü