Doğu Anadolu Bahçe Takvimi: Kısa Yazlı, Uzun Kışlı İklimde Ay Ay Bahçe İşleri
Doğu Anadolu'nun yüksek yaylalarında yetiştirme sezonu kısa, kışlar uzun ve serttir. Bu iklimde başarının sırrı, fideleri içeride erken hazırlamak, erkenci çeşitler seçmek ve bahçeyi kasımdan önce kışa hazırlamaktır.

Fotoğraf: Volker Höhfeld · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Doğu Anadolu bahçe takvimine göre yüksek yaylalarda son donlar mayıs sonu–haziran başına, ilk donlar eylül sonuna kadar uzanabilir; açık alanda yetiştirme sezonu 100–130 gündür. Domates, biber ve patlıcan fideleri mart–nisanda içeride hazırlanır, haziranda dikilir. Kasımda bahçe temizlenir, kökler malçlanır ve sulama hattı boşaltılır.
Doğu Anadolu bahçe takvimi, ülkemizin diğer bölgelerinin takvimlerinden çok farklıdır. Erzurum, Kars, Ardahan, Ağrı ve Van gibi illerde rakım 1.700–2.000 metreyi bulur. Bu yüksekliklerde kışlar uzun ve serttir; sıcaklık zaman zaman –30 °C'nin altına düşer ve kar aylarca yerde kalır. Yaz ise kısa, gündüzleri ılık ama geceleri serindir. Bu yüzden Ege'de ya da Marmara'da işe yarayan bir ekim takvimi burada çoğu zaman sonuç vermez. Bu yazıda yüksek rakımlı Doğu Anadolu illeri için ay ay bahçe işlerini, kısa sezonda başarılı olmanın yollarını ve kasım ayında yapılması gerekenleri anlatıyoruz.
İklimin bahçeye etkisi
- Kısa sezon: Yüksek yaylalarda son donlar mayıs sonuna, hatta haziran başına kadar sürebilir; ilk donlar eylül sonunda gelebilir. Açık alanda donsuz dönem 100–130 gün kadardır.
- Serin geceler: Yaz gecelerinde sıcaklık 10 °C'nin altına inebilir; domates, biber ve patlıcan gibi sıcak seven sebzelerde gelişme yavaşlar.
- Yoğun güneş: Yüksek rakımda güneş ışınımı güçlüdür; gündüz bitkiler hızlı büyür.
- Kar örtüsü: Kalın kar, toprağı yalıtarak çok yıllık bitkileri ve kökleri sert soğuktan korur.
- Ovalar ve vadiler: Iğdır ovası, Malatya, Elazığ ve Van Gölü çevresi gibi daha alçak ve ılıman yerlerde sezon belirgin şekilde uzundur. Bu yazıdaki takvim yüksek yaylalar içindir; alçak ovalarda tarihler 2–4 hafta öne çekilebilir.
Doğu Anadolu bahçe takvimi: ay ay işler
| Ay | Yapılacak işler |
|---|---|
| Ocak | Kar altındaki bahçeyi rahat bırakın; tohum ve malzeme planı yapın |
| Şubat | Tohum siparişi, fide toprağı ve viyollerin hazırlanması |
| Mart | Domates, biber, patlıcan tohumlarının içeride ekimi (ışıklı pencere ya da lamba) |
| Nisan | Lahana, brokoli, marul fidelerinin içeride hazırlanması; fidelerin şaşırtılması |
| Mayıs | Toprak işleme, organik madde ekleme; soğuğa dayanıklı tohumların (ıspanak, turp, bezelye) doğrudan ekimi; fidelerin dışarıya alıştırılması |
| Haziran | Son donlardan sonra domates, biber, kabak ve fasulye dikimi/ekimi; patates dikimi (mayıs sonu–haziran başı) |
| Temmuz | Sulama, çapalama, malçlama; ikinci marul ve turp ekimi |
| Ağustos | Hasat dönemi; kışlık lahana ve pırasa bakımı |
| Eylül | Hasat; ilk donlara karşı gece örtüsü; sonbahar fidanı ve soğan dikimi için toprak hazırlığı |
| Ekim | Sarımsak dikimi (erken), meyve fidanı dikimi, bahçe temizliği |
| Kasım | Kış hazırlığı: malç, sulama sistemi boşaltma, alet bakımı |
| Aralık | Dinlenme; kar yükünün çalıları ezmemesi için kontrol |
Kısa sezonda başarılı olmanın yolları
Fideleri erken ve içeride hazırlayın
Doğu Anadolu'da domates, biber ve patlıcanı tohumdan doğrudan bahçeye ekmek çoğu zaman sonuç vermez; bitki meyve olgunlaştıramadan sezon biter. Bu sebzelerin fideleri mart–nisan aylarında içeride, aydınlık bir pencere önünde ya da bitki lambası altında hazırlanmalıdır. Hindistan cevizi torfu tabletleri, küçük alanda temiz ve pratik bir başlangıç sağlar.
Erkenci ve kısa sezonluk çeşitler seçin
Tohum alırken olgunlaşma süresine bakın. Domateste 60–75 günde olgunlaşan erkenci çeşitler, bodur ve çalı tipi bitkiler; fasulyede oturak çeşitler; patateste erkenci çeşitler kısa sezona uygundur.
Toprağı ısıtın
İlkbaharda toprak geç ısınır. Dikimden 1–2 hafta önce yatakların üzerini siyah naylonla örtmek toprağı birkaç derece ısıtır. Yükseltilmiş yataklar da düz zemine göre daha erken ısınır ve daha erken ekime izin verir.
Örtü kullanın
Tünel, alçak örtü ya da soğuk çerçeve, ilkbaharda dikimi 2–3 hafta öne çeker, sonbaharda ise hasadı uzatır. Gece donu beklenen günlerde bitkilerin üzerine örtülen bir tül bile hayat kurtarır. Basit bir örtü altı yetiştiricilik için soğuk çerçeve ve mini sera ile balkonda kış ekimi yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Organik madde ve malç
Kısa yazda toprak canlıları hızlı çalışmalıdır. Bol olgun kompost ya da solucan gübresi toprağın ısınmasını, su tutmasını ve besin sağlamasını iyileştirir. Yazın serilen malç, serin gecelerde toprak sıcaklığını korur.
Bu iklimde iyi yetişen sebzeler
| Grup | Sebzeler | Not |
|---|---|---|
| Soğuğa dayanıklı | Ispanak, turp, marul, roka, bezelye, bakla, pancar | Mayısta doğrudan ekim |
| Lahanagiller | Lahana, karnabahar, brokoli, karalahana | Fideyle, serin yazı sever |
| Kök sebzeler | Patates, havuç, şalgam | Patates bölgenin temel ürünüdür |
| Sıcak seven | Domates, biber, kabak, fasulye | Fideyle, erkenci çeşit, örtü desteği |
| Soğangiller | Soğan, sarımsak, pırasa | Sarımsak sonbaharda erken dikilmeli |
Kasım ayında yapılacaklar
Kasım, yüksek yaylalarda genellikle ilk karların yağdığı aydır. Bahçede yapılacak işler kışa hazırlık üzerinedir:
- Bahçe temizliği: Hastalıklı bitki artıklarını toplayın, sağlıklı olanları kompost yığınına atın.
- Malçlama: Çok yıllık bitkilerin, çilek yataklarının ve genç fidanların dibine kalın bir saman ya da yaprak malçı serin.
- Sulama sistemi: Hortumları, damla sulama borularını ve dış muslukları boşaltın. Ayrıntılar için hortum kışlatma yazımıza bakabilirsiniz.
- Fidan koruması: Genç meyve fidanlarının gövdelerini kemirgenlere ve güneş yanığına karşı sarın; kar yükünün dalları kırmaması için gevşekçe bağlayın.
- Kış planı: Bu sezonun notlarını alın; hangi çeşit erken olgunlaştı, hangi yatak geç ısındı? Gelecek yılın ekim planını şimdiden yapın.
Bitkileri dondan korumanın genel yolları için bitkileri dondan koruma yolları yazımız yol gösterecektir.
Kışın içeride neler yetiştirilebilir?
Bahçe kar altındayken mutfakta ve pencere önünde küçük bir yeşillik köşesi kurmak mümkündür. Tere, roka, mikro yeşillikler ve maydanoz, aydınlık bir pencere önünde ya da bitki lambası altında kış boyunca yetiştirilebilir. Mart ayına doğru ise fide hazırlığı başlar; temiz ve hastalıksız bir fide toprağı bu dönemin en önemli malzemesidir.
İç Anadolu'nun benzer ama daha ılıman takvimi için İç Anadolu kış ekimi yazımıza göz atabilirsiniz.
Kısa bir hatırlatma: mikroklima
Doğu Anadolu'da aynı ilde bile köyden köye büyük farklar vardır. Güneye bakan bir yamaç, rüzgâr alan bir tepe ya da göl kenarındaki bir bahçe, takvimi birkaç hafta değiştirebilir. Kendi bahçenizin son ve ilk don tarihlerini birkaç yıl not etmek, en doğru takvimi oluşturmanın yoludur.
Doğu Anadolu bahçe takvimi kısa ama yoğun bir sezonu anlatır. Erken hazırlanan fideler, doğru çeşitler ve kışa zamanında hazırlanan bir bahçe ile bu iklimde de bol ve lezzetli bir hasat almak mümkündür.
Bu Yazıyla İlgili Ürünler
HasTürk Mağaza'da
Sık Sorulan Sorular
Erzurum'da domates ne zaman dikilir?
Yüksek yaylalarda son donlar mayıs sonu–haziran başına kadar sürebildiği için domates fideleri genellikle haziranın ilk yarısında dikilir. Fideler mart–nisanda içeride hazırlanmalıdır.
Doğu Anadolu'da hangi sebzeler yetişir?
Ispanak, turp, marul, bezelye, lahanagiller, patates, havuç, soğan ve sarımsak iyi yetişir. Domates, biber ve kabak gibi sıcak seven sebzeler erkenci çeşit ve fideyle yetiştirilmelidir.
Doğu Anadolu'da kasımda bahçede ne yapılır?
Bahçe temizlenir, çok yıllık bitkiler ve fidanlar malçlanır, sulama sistemi boşaltılır, fidan gövdeleri korunur ve gelecek yılın ekim planı yapılır.
Kısa sezonda domates nasıl yetiştirilir?
Erkenci çeşitler seçilir, fideler içeride erken hazırlanır, toprak dikimden önce siyah naylonla ısıtılır ve ilkbahar-sonbaharda örtü kullanılır.











Yorumlar 0
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.