Enginar Yetiştirme: Tohumdan, Fideden ve Kök Sürgününden Hasada
Enginar, bir kez dikildiğinde 5–6 yıl boyunca ürün veren, gösterişli ve çok yıllık bir sebzedir. Ilıman bölgelerde sonbaharda dikilen kök sürgünleri ilkbaharda ilk başlarını verir.

Fotoğraf: Photograph by Mike Peel (www.mikepeel.net). · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Enginar yetiştirme için ılıman bölgelerde eylül–kasım arasında kök sürgünleri ya da fideler 1–1,5 metre arayla, derin, süzek ve organik maddece zengin toprağa dikilir. Tohumdan yetiştirmede fideler kışın viyolde hazırlanır. Başlar pullar açılmadan, sıkı ve dolgunken hasat edilir. Bitki 5–6 yıl verim verir.
Enginar yetiştirme, bahçesinde uzun yıllar kalacak, hem gösterişli hem de lezzetli bir bitki isteyenler için harika bir seçimdir. Akdeniz kökenli olan enginar, devedikeni ailesindendir. Gümüşi yeşil, derin oyuklu yaprakları 1–1,5 metre boya ulaşan iri bir bitki oluşturur. Yediğimiz kısım, bitkinin henüz açmamış çiçek tomurcuğudur; hasat edilmeyen başlar mor renkli, çok güzel çiçekler açar. Ege ve Akdeniz kıyılarında sonbaharda dikilen enginar, kışı tarlada geçirip ilkbaharda hasat verir. Bu yazıda enginarın nasıl çoğaltılacağını, dikimini, bakımını ve hasadını anlatıyoruz.
Enginar yetiştirme için uygun bölgeler
Enginar ılıman kışları ve serin yazları sever. Hafif donlara dayanır, ama –5 °C'nin altındaki uzun süreli soğuklar kök sapını öldürebilir.
- Ege, Akdeniz, Marmara kıyıları: Enginar yetiştirme için en uygun bölgelerdir. Sonbahar dikimi ve ilkbahar hasadı yapılır.
- Karadeniz kıyıları: Drenaj sağlanırsa yetişir.
- İç ve Doğu bölgeler: Kışlar sert olduğu için bitkiyi kışlatmak zordur. Kalın malç ve örtüyle koruma gerekir ya da tek yıllık olarak yetiştirilir.
Çoğaltma yöntemleri
Kök sürgünü (dip sürgünü)
En yaygın ve en güvenilir yöntemdir. Yaşlı bir enginar bitkisinin dibinden çıkan, kendi kökü olan 20–30 cm boyundaki sürgünler bir parça ana kökle birlikte keskin bir bıçakla ayrılıp dikilir. Kök sürgünleri ana bitkinin bütün özelliklerini taşır ve dikildiği yıl ya da bir sonraki ilkbaharda ürün verir. Ege ve Akdeniz'de sürgün dikimi eylül–kasım arasında yapılır.
Tohumdan yetiştirme
Tohumdan yetiştirilen bitkiler arasında farklılıklar olabilir; bazıları dikenli ya da daha küçük başlı olabilir. Buna rağmen tohum, kök sürgünü bulunamadığında pratik ve ucuz bir başlangıçtır.
- Ekim zamanı: Ilıman bölgelerde ocak–şubat aylarında viyolde ya da saksıda ekim yapılır.
- Derinlik: Tohumlar 1–1,5 cm derinliğe ekilir.
- Çimlenme: 18–22 °C'de 10–20 gün.
- Soğuklama: Fidelerin ilk yıl baş vermesi için birkaç hafta 10 °C'nin altındaki serin sıcaklıklara maruz kalması gerekir. Erken ilkbaharda dışarıya dikilen fideler bu soğuğu doğal olarak alır.
- Dikim: Fideler 4–5 yapraklı olduğunda, son donlardan sonra yerine dikilir.
Tohumdan fide hazırlamanın adımları için fide viyolü ile tohum çimlendirme yazımıza bakabilirsiniz.
Toprak hazırlığı
Enginar derin köklü ve besin isteği yüksek bir bitkidir. Aynı yerde yıllarca kalacağı için toprak hazırlığı bir kez ve iyi yapılmalıdır.
- Derinlik: Toprağı en az 40–50 cm derinliğe kadar işleyin.
- Organik madde: Dikim yerine bol miktarda olgun kompost, yanmış ahır gübresi ya da solucan gübresi karıştırın.
- Drenaj: Kışın su biriken yerlerde kök çürür. Ağır topraklarda yükseltilmiş yatak ya da sırt dikimi yapın.
- pH: 6,5–7,5 arası idealdir; hafif kireçli toprakları tolere eder.
Bahçe toprağının hazırlanması için bahçe toprağı hazırlığı yazımız yol gösterecektir.
Dikim
- Aralık: Sıra arası ve sıra üzeri 1–1,5 metre bırakın. Enginar çok iri bir bitkidir.
- Çukur: Kök sürgünü ya da fidenin kök topundan biraz büyük bir çukur açın.
- Derinlik: Bitkiyi önceki seviyesinde dikin; büyüme noktasını gömmeyin.
- Can suyu: Dikimden sonra bol can suyu verin.
- Gölge: Sıcak günlerde dikilen kök sürgünlerini birkaç gün gölgelemek tutmayı kolaylaştırır.
Bakım
- Sulama: Enginar yetiştirme sürecinde düzenli nem çok önemlidir. Kuru kalan bitkiler küçük ve sert başlar verir. İlkbaharda baş oluşumu sırasında toprak sürekli hafif nemli tutulmalıdır.
- Gübreleme: Her sonbahar bitkinin çevresine bir kat kompost ya da solucan gübresi serin. İlkbaharda baş oluşumu başlarken hafif bir destek gübrelemesi yapılabilir.
- Malç: Kalın bir organik malç, nemi korur, yabani otları bastırır ve kışın kökleri soğuktan korur.
- Sürgün seyreltme: Her bitkide 2–3 güçlü sürgün bırakın, fazlasını kök sürgünü olarak çoğaltma için ayırın. Fazla sürgün, başların küçük kalmasına yol açar.
Kış bakımı
Ilıman kıyılarda enginar kış boyunca yeşil kalır ve yavaş yavaş büyür. Soğuk bölgelerde ise sonbaharda gövdeler toprak seviyesine yakın kesilir ve bitkinin dibi kalın bir saman ya da yaprak malçıyla örtülür. Şiddetli soğuk beklenen gecelerde ek bir örtü kullanılabilir. Dondan korumanın genel yolları için bitkileri dondan koruma yolları yazımıza bakabilirsiniz.
Hasat
- Zaman: Ege ve Akdeniz'de genellikle mart–mayıs arasında hasat yapılır.
- Doğru olgunluk: Baş sıkı, dolgun ve pulları kapalıyken hasat edilir. Pullar açılmaya başladığında baş sertleşir ve lifleşir.
- Kesme: Başı, altında 5–10 cm sap kalacak şekilde keskin bir bıçakla kesin.
- Sıralama: Önce ana sapın ucundaki en iri baş olgunlaşır; ardından yan dallardaki daha küçük başlar hasat edilir.
- Hasat sonrası: Hasat bittikten sonra sapları toprak seviyesine kadar kesin. Bitki yaz sıcaklarında dinlenir ve sonbaharda yeniden sürgün verir.
Sık karşılaşılan sorunlar
| Sorun | Neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Küçük, sert başlar | Kuraklık, besin eksikliği, fazla sürgün | Düzenli sulama, gübreleme, seyreltme |
| Kışın bitkinin çürümesi | Su birikmesi | Drenaj, yükseltilmiş yatak |
| Yaprak ve sapta siyah koloniler | Yaprak biti | Tazyikli su, doğal düşmanlar |
| Yapraklarda düzensiz delikler | Salyangoz | Akşam toplama |
| Tohumdan yetişen bitkide baş yok | Soğuklama almamış | Erken ilkbaharda dışarı dikim |
Yaprak bitleriyle doğal mücadele için yaprak biti yazımıza göz atabilirsiniz.
Bahçede enginarın yeri
Enginar, iri ve gümüşi yapraklarıyla sebze bahçesinde olduğu kadar süs bahçesinde de çok etkileyici görünür. Bahçenin bir kenarına ya da arka sırasına dikilmesi, diğer sebzeleri gölgelemesini önler. Hasat edilmeyen birkaç baş, yazın arıların ve kelebeklerin çok sevdiği mor çiçekler açar.
Enginar yetiştirme sabır isteyen bir başlangıçtır, ama bir kez yerleşen bitki uzun yıllar boyunca her ilkbaharda cömert bir hasat verir. Ege ve Akdeniz'de kış bahçesinin diğer sebzeleri için Akdeniz kış ekimi yazımıza bakabilirsiniz.
Bu Yazıyla İlgili Ürünler
HasTürk Mağaza'da
Sık Sorulan Sorular
Enginar ne zaman dikilir?
Ege ve Akdeniz gibi ılıman bölgelerde kök sürgünleri ve fideler eylül–kasım arasında dikilir. Soğuk bölgelerde dikim son donlardan sonra ilkbaharda yapılır.
Enginar kaç yıl ürün verir?
İyi bakılan bir enginar bitkisi 5–6 yıl ürün verir. Sonrasında kök sürgünleriyle yenilenmesi önerilir.
Enginar tohumdan yetişir mi?
Yetişir. Tohumlar kışın viyolde ekilir, fideler soğuklama alacak şekilde erken ilkbaharda dışarı dikilir. Ancak tohumdan çıkan bitkiler arasında farklılıklar görülebilir.
Enginar ne zaman hasat edilir?
Baş sıkı, dolgun ve pulları henüz kapalıyken hasat edilir. Ege ve Akdeniz'de hasat genellikle mart–mayıs arasındadır.










Yorumlar 0
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.