İçeriğe geç
Ana Sayfa › Sebze ve Meyve › Uç Alma: Fesleğen, Domates ve Biberde Gür Bitki İçin Tepe Kesimi
Sebze ve Meyve

Uç Alma: Fesleğen, Domates ve Biberde Gür Bitki İçin Tepe Kesimi

Bitkinin tepesini kesmek ilk bakışta zarar vermek gibi görünür; oysa doğru yapılan uç alma, bitkiyi daha gür, daha dengeli ve daha verimli hâle getirir. Hangi bitkide, ne zaman ve nereden uç alınacağını anlatıyoruz.

MÇ
· 4 dk okuma
Gür ve sık yapraklı bir fesleğen bitkisi

Fotoğraf: Castielli · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Uç alma, bitkinin büyüyen tepe sürgününün kesilmesi ya da koparılmasıdır. Tepe alındığında bitki yan sürgün vermeye yönelir ve daha gür, dallı bir yapı kazanır. Fesleğen ve nanede bir yaprak çiftinin hemen üstünden yapılır. Domateste ise sezon sonunda tepe alınarak bitkinin enerjisi mevcut meyvelere yönlendirilir.

Saksıdaki fesleğen tek bir ince gövdeyle yukarı uzayıp birkaç yaprakla kalıyorsa ya da domates bitkisi yalnızca boyu uzayıp meyveyi geciktiriyorsa, çözüm çoğu zaman basit bir müdahalededir: uç alma. Bitkinin tepesini kesmek ilk bakışta bitkiye zarar vermek gibi görünür; oysa doğru zamanda ve doğru yerden yapılan uç alma, bitkiyi daha gür, daha dengeli ve daha verimli hâle getirir. Bu yazıda uç almanın nasıl çalıştığını ve farklı bitkilerde nasıl uygulanacağını anlatıyoruz.

Uç alma nedir?

Uç alma, bitkinin büyüyen en üst sürgününün, yani tepe tomurcuğunun kesilmesi ya da parmakla koparılmasıdır. Birçok bitkide tepe tomurcuğu, bitkinin yukarı doğru büyümesini yönetir ve alttaki yan tomurcukların gelişmesini baskılar. Buna tepe baskınlığı denir. Tepe tomurcuğu alındığında bu baskı ortadan kalkar ve bitki, kesimin hemen altındaki yan tomurcuklardan yeni sürgünler vermeye başlar. Böylece tek gövde yerine iki ya da daha fazla dal oluşur.

Bu işlem, budamanın en hafif biçimidir. Genellikle parmaklarla ya da küçük ve temiz bir makasla yapılır ve bitkiye büyük bir yara açmaz.

Tepe kesiminin faydaları

En belirgin fayda bitkinin gürleşmesidir. Tek gövdeyle uzayan bitki yerine çok dallı, sık yapraklı ve dengeli bir bitki elde edilir. Bu, özellikle yaprağı için yetiştirilen aromatik bitkilerde daha fazla hasat demektir. İkinci fayda, bitkinin boyunun kontrol altında tutulmasıdır. Saksıda ve balkonda yer sınırlı olduğu için boyu kontrol edilen bitki daha kullanışlıdır. Üçüncü fayda ise bazı bitkilerde çiçeklenmeyi geciktirerek yaprak dönemini uzatmak ya da sezon sonunda bitkinin enerjisini mevcut meyvelere yönlendirmektir.

Fesleğende tepe kesimi

Fesleğen, tepe kesimine en iyi cevap veren bitkilerden biridir. Fide 15–20 cm boya ulaşıp birkaç yaprak çifti oluşturduğunda ilk kesim yapılabilir. Tepe sürgününü, bir yaprak çiftinin hemen üzerinden kesin. Kısa süre içinde bu yaprak çiftinin koltuklarından iki yeni sürgün çıkar. Bu sürgünler de büyüdüğünde aynı işlemi tekrarlayabilirsiniz. Böylece fesleğen birkaç hafta içinde gür bir çalıya dönüşür.

Fesleğende çiçek tomurcuğu görüldüğünde onu da koparın. Çiçeklenen fesleğenin yaprak üretimi azalır ve yaprakları sertleşip acılaşabilir. Hasat ederken de tek tek yaprak koparmak yerine sürgün uçlarını keserek hasat etmek, hem tepe kesimini hem hasadı bir arada yapmanın en pratik yoludur. Fesleğenin genel bakımını saksıda fesleğen yetiştirme yazımızda anlattık.

Nane, kekik, oregano, adaçayı ve biberiye gibi diğer aromatik bitkilerde de benzer şekilde düzenli sürgün ucu hasadı bitkinin gür kalmasını sağlar. Biberiye ve kekik için ayrıntılar saksıda biberiye ve kekik yetiştirme yazımızda bulunuyor.

Domateste tepe alma

Domateste bu işlem, fesleğenden farklı bir amaçla yapılır. Sınırsız büyüyen (sırık) domates çeşitleri sezon boyunca boyunu uzatmaya devam eder. Sezonun sonuna doğru, yeni açan çiçeklerin olgun meyveye dönüşecek zamanı kalmadığında bitkinin tepesini almak, enerjinin mevcut meyvelere yönlenmesini sağlar. Bu genellikle sezonun son haftalarında, ana gövdenin istenen yüksekliğe ulaşmasının ardından yapılır.

Domateste tepe alma ile koltuk alma karıştırılmamalıdır. Koltuk alma, yaprak ile gövde arasındaki açıdan çıkan yan sürgünlerin koparılmasıdır ve bitkinin tek ya da iki gövdeyle büyümesini sağlar. Bodur domates çeşitlerinde ise tepe ve koltuk alma genellikle gerekmez. Balkonda domates yetiştirmeyle ilgili ipuçları için balkonda domates yetiştirme yazımıza göz atabilirsiniz.

Biberde tepe kesimi

Biberde bu işlem her çeşitte gerekli değildir, ancak bazı durumlarda yararlıdır. Genç biber fidesi boyu 20–25 cm civarındayken tepe sürgünü alınırsa bitki daha dallı ve sağlam bir yapı kazanır. Bu özellikle saksıda yetiştirilen ve rüzgâra açık balkonlarda yararlıdır. Bazı yetiştiriciler biberin ilk çiçeğini de koparır; böylece bitki önce kök ve yaprak gelişimine yönelir. Biberin saksıda yetiştirilmesiyle ilgili ayrıntılar saksıda biber yetiştirme yazımızda yer alıyor.

Çiçeklerde ve salon bitkilerinde

Kadife çiçeği, petunya, sardunya, krizantem ve küpe çiçeği gibi çiçekli bitkilerde tepe kesimi, daha fazla dal ve dolayısıyla daha fazla çiçek demektir. Pothos, philodendron ve salon sarmaşığı gibi sarkan salon bitkilerinde de uzayıp seyrekleşen sürgünlerin uçlarını almak, bitkinin dipten yeni sürgün vermesini teşvik eder. Kesilen uçlar suda ya da toprakta köklendirilerek yeni bitkiler elde edilebilir.

Uç alma nasıl yapılır?

Yumuşak ve yeşil sürgünlerde bu iş parmaklarla yapılabilir: Başparmak ve işaret parmağınızla tepe sürgününü bir yaprak çiftinin hemen üzerinden koparın. Daha kalın ve sert gövdelerde ise temiz ve keskin bir makas kullanın. Ezilerek kesilen gövde daha geç iyileşir ve hastalığa açık hâle gelir. Budama makası, ürün açıklamasına göre 225 mm uzunluğunda ve 25 mm çapa kadar dalları kesebilen, çelikten üretilmiş bir bahçe makasıdır; ince sürgünlerden kalın dallara kadar bahçede kullanılabilir.

Kesimden sonra bitki yeni sürgün vermek için enerji harcar. Bu dönemde bitkiyi ölçülü bir sıvı organik gübreyle desteklemek yeni sürgünlerin güçlü gelişmesine yardımcı olur.

Sık yapılan hatalar

En sık yapılan hata kesimi çok geç yapmaktır. Gövdesi odunlaşmış ve uzamış bir bitkide tepe kesimi, alttaki çıplak gövdeyi yapraklandırmaz. İkinci hata, bir seferde çok fazla kesmektir; bitkinin yapraklarının üçte birinden fazlasını aynı anda almak onu zayıflatır. Üçüncü hata ise kesimi iki yaprak çiftinin ortasından yapmaktır; bu durumda kalan gövde parçası kurur ve çürüyebilir. Kesimi her zaman bir yaprak çiftinin hemen üzerinden yapın.

Dikey bahçede aromatik bitkiler

Balkonda aromatik bitki ve yeşillik yetiştirmek isteyenler için dikey bahçe kuleleri, az yer kaplayarak çok sayıda bitki yetiştirmenin pratik bir yoludur. Kulede yetişen fesleğen, nane ve kekik gibi bitkilerde düzenli tepe kesimi, her gözdeki bitkinin taşmadan, dengeli ve gür kalmasını sağlar. Yonca bahçe kulesi, ürün açıklamasına göre 6 katta 24 dikim gözü sunar ve uyumlu kat ilaveleriyle yükseltilebilir. Kulede neler yetiştirilebileceğini bahçe kulesine ne ekilir yazımızda anlattık.

Hangi bitkide tepe kesiminin gerekli olduğundan emin değilseniz müşteri hizmetlerimize (+90 553 727 2929) danışabilirsiniz.

Bu Yazıyla İlgili Ürünler

HasTürk Mağaza'da

Mağazaya Git
HG Aromatik Bitkiler İçin Saksı ToprağıHG Aromatik Bitkiler İçin Saksı Toprağı249 TL
Yonca Bahçe Kulesi 6 Kat 24 GözlüYonca Bahçe Kulesi 6 Kat 24 Gözlü2.249 TL
Altınvadi Sırık Domates Tohumu 5 GrAltınvadi Sırık Domates Tohumu 5 Gr85 TL
HasTürk Sıvı Solucan GübresiHasTürk Sıvı Solucan Gübresi350 TL

Sık Sorulan Sorular

Uç alma nedir?

Bitkinin büyüyen en üst sürgününün kesilmesi ya da koparılmasıdır. Tepe alındığında bitki yan sürgün vermeye yönelir ve daha gür, dallı bir yapı kazanır.

Fesleğende uç alma ne zaman yapılır?

Fide 15–20 cm boya ulaşıp birkaç yaprak çifti oluşturduğunda ilk uç alma yapılabilir. Kesim, bir yaprak çiftinin hemen üzerinden yapılır ve yeni sürgünler büyüdükçe tekrarlanır.

Domatesin tepesi ne zaman alınır?

Sırık domates çeşitlerinde sezon sonuna doğru, yeni çiçeklerin olgun meyveye dönüşecek zamanı kalmadığında tepe alınır. Böylece bitkinin enerjisi mevcut meyvelere yönlendirilir.

Uç alma ile koltuk alma aynı şey mi?

Hayır. Uç alma tepe sürgününün kesilmesidir; koltuk alma ise yaprak ile gövde arasındaki açıdan çıkan yan sürgünlerin koparılmasıdır.

MÇ
HasTürk Gübre Ekibi

Sorunuz varsa yorumlara yazın ya da topluluğa sorun.

Yazar hakkında bilgi edinin

Yorumlar 0

Yorum yapmak için üye girişi gerekir. İlk yorumlarınız kısa bir kontrolden sonra yayınlanır.Giriş Yap / Üye Ol

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Benzer Yazılar

Tümü