İçeriğe geç
Ana Sayfa › Bahçe İpuçları › Ağaç Aşılama Yöntemleri: Kalem Almaktan Göz Aşısına Adım Adım
Bahçe İpuçları

Ağaç Aşılama Yöntemleri: Kalem Almaktan Göz Aşısına Adım Adım

Aşılama, bir ağacın meyve çeşidini değiştirmenin, yaşlı bir ağacı gençleştirmenin ve sevdiğiniz bir çeşidi çoğaltmanın en eski yoludur. Kışın kalem almaktan ilkbahar ve yaz aşılarına kadar temel yöntemleri anlatıyoruz.

MÇ
· 5 dk okuma
Yarma aşıyla aşılanmış ağaçta kaynamış aşı yeri

Fotoğraf: Chris Hibbard · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Ağaç aşılama, istenen çeşitten alınan kalemin ya da gözün başka bir ağaca, yani anaca yerleştirilip kaynaştırılmasıdır. Kalemler kışın alınıp serin ve nemli saklanır. Yarma, kakma ve dilcikli aşılar ilkbaharda, göz aşıları ilkbaharda ya da yaz sonunda yapılır. Başarı için kambiyum katmanları çakışmalıdır.

Ağaç aşılama, bahçecilikte yüzyıllardır uygulanan ve hâlâ en çok merak edilen işlerden biridir. Bahçenizdeki verimsiz bir ağacı lezzetli bir çeşide çevirmek, tek bir ağaçta birden fazla meyve çeşidi yetiştirmek, komşunuzun bahçesindeki eşsiz armudu kendi bahçenize taşımak ya da tohumdan çıkmış bir fidanı verimli bir ağaca dönüştürmek, aşılamayla mümkündür. İlk bakışta ustalık isteyen bir iş gibi görünse de temel prensibi anladığınızda ve biraz pratik yaptığınızda evde de başarıyla uygulanabilir. Kış ayları ise aşılamanın ilk adımı olan kalem almanın tam zamanıdır. Bu yazıda aşılamanın nasıl çalıştığını, kalemlerin nasıl alınıp saklanacağını, en yaygın yöntemleri ve aşıdan sonraki bakımı anlatıyoruz.

Ağaç aşılama nasıl çalışır?

Aşılamada iki bitki parçası birleştirilir: kök sistemini ve gövdeyi oluşturan anaç ile meyve çeşidini belirleyen kalem ya da göz. Bu iki parçanın kaynaşabilmesi için, kabuğun hemen altındaki ince ve canlı doku olan kambiyum katmanlarının birbirine temas etmesi gerekir. Kambiyum, ağacın büyüyen ve yeni doku üreten katmanıdır; iki parçanın kambiyumu üst üste geldiğinde, birkaç hafta içinde yeni dokular oluşur ve iki parça tek bir bitki gibi büyümeye başlar.

Aşılamanın başarısını belirleyen en önemli konu, anaç ile kalemin birbiriyle uyumlu olmasıdır. Genel olarak aynı tür ya da yakın akraba türler birbirine aşılanabilir: elma elmaya, armut armuda ya da ayvaya, kiraz kiraza ya da idris anacına, şeftali, kayısı ve erik birbirlerine çoğunlukla aşılanabilir. Uzak türler arasında aşı tutmaz.

KalemUyumlu anaçlar (genel)
ElmaElma anaçları, yabani elma
ArmutArmut, ahlat, ayva (bazı çeşitlerde ara anaçla)
Kiraz, vişneKiraz, vişne, idris
Şeftali, nektarinŞeftali, badem, bazı erik anaçları
KayısıKayısı, zerdali, erik
ErikErik, şeftali
CevizCeviz
ZeytinZeytin, yabani zeytin (delice)

Kışın kalem almak ve saklamak

Kalem aşılarında kullanılacak kalemler, ağaç tam dinlenmedeyken, aralık ile şubat arasında alınır. Kalem alacağınız ağacın sağlıklı, hastalıksız ve istediğiniz çeşitten olduğundan emin olun.

Kalemleri bir önceki yılın büyüdüğü, kalem kalınlığında, düz ve sağlıklı sürgünlerden alın. Tomurcukları dolgun ve aralıkları kısa olan sürgünleri seçin. Sürgünün en uç kısmı ve dip kısmı genellikle kullanılmaz; ortadaki bölüm idealdir. Kalemleri 20–30 cm uzunluğunda keserek çeşit adını yazdığınız bir etiketle birlikte demetleyin.

Kalemler aşı zamanına kadar canlı ve uyanmamış olarak saklanmalıdır. En pratik yöntem, kalemleri hafif nemli bir kâğıt havluya ya da talaşa sarıp bir poşete koyarak buzdolabının sebzeliğinde 1–4 °C'de saklamaktır. Kalemlerin kurumamasına ama küflenmemesine de dikkat edin; ara sıra kontrol edin. Meyvelerle aynı bölmede saklamayın; olgunlaşan meyvelerin saldığı gaz tomurcukları uyandırabilir.

Temiz ve keskin bir makas, kalemlerin ezilmeden kesilmesini sağlar. Doğru makası seçmenin ipuçları için budama makası seçimi yazımıza göz atabilirsiniz.

En yaygın aşı yöntemleri

Yarma aşı: Kalın anaçlarda ve yaşlı ağaçların çeşit değiştirilmesinde en çok kullanılan yöntemdir. Anaç dal düz bir şekilde kesilir, ortasından 4–5 cm derinliğinde bir yarık açılır. Alt ucu iki yandan kama şeklinde yontulan bir ya da iki kalem, kambiyumları anacın kabuk altındaki kambiyumuyla çakışacak şekilde yarığın kenarlarına yerleştirilir. Aşı yeri bağlanır ve açıkta kalan yüzeyler aşı macunuyla kapatılır. Genellikle ilkbaharda, tomurcuklar uyanırken yapılır.

Kakma (kabuk altı) aşı: Özsu yürüyüp kabuk kolayca kalktığında, ilkbaharda uygulanır. Anaç düz kesilir, kabuk boyuna hafifçe yarılır ve kaldırılır. Tek tarafı uzun bir yüzeyle yontulan kalem, kabuğun altına yerleştirilir ve sıkıca bağlanır. Kalın anaçlarda birkaç kalem birden konabilir.

Dilcikli (İngiliz) aşı: Anaç ve kalemin kalınlıklarının aynı olduğu ince dallarda ve fidanlarda kullanılır. Her iki parçaya da eğik kesim ve birbirine geçen birer dilcik açılır, parçalar birleştirilip bantla sarılır. Kaynaşma yüzeyi geniş olduğu için başarı oranı yüksektir. Kış sonunda yapılabilir.

Göz aşısı (T ya da durgun göz): Fidanlıkların en çok kullandığı yöntemdir. Kalem yerine tek bir göz (tomurcuk), altındaki ince kabuk parçasıyla birlikte alınır ve anacın kabuğuna açılan T şeklindeki yarığa yerleştirilir. Yaz sonunda (temmuz sonu–eylül) yapılan durgun göz aşısında göz o yıl uyumaz, ertesi ilkbaharda sürer. İlkbaharda yapılan sürgün göz aşısında ise göz aynı yıl büyür.

Aşının başarısı için ipuçları

Başarılı bir aşının sırrı birkaç temel kurala dayanır. Aletleriniz çok keskin ve temiz olmalıdır; ezilen ve lifli kesimler kaynaşmaz. Kesimleri tek ve düzgün hareketlerle yapın ve kesilen yüzeylere elinizi değdirmeyin. Kambiyum katmanlarının en az bir kenarda tam olarak çakışmasına özen gösterin. Aşı yerini sıkıca sarın; hava almaması ve kurumaması gerekir. Kalemleri ters takmamaya dikkat edin; tomurcuklar her zaman yukarı bakmalıdır.

Hava koşulları da önemlidir. Çok soğuk, yağmurlu ya da kavurucu sıcak günlerde aşı yapmaktan kaçının. Ilık, rüzgârsız ve kuru günler idealdir.

Aşıdan sonra bakım

Aşıdan sonraki birkaç hafta içinde kalemin tomurcukları kabarmaya ve sürmeye başlarsa aşı tutmuş demektir. Kalemin kuruyup kararması ise aşının tutmadığını gösterir; bu durumda aynı sezonda başka bir yöntemle yeniden denenebilir. Sert çekirdekli ağaçlarda aşı yerinde görülen zamklanmanın nedenleri için ağaçta zamk akması yazımıza bakabilirsiniz.

Aşı tuttuktan sonra anaçtan çıkan bütün sürgünleri düzenli olarak temizleyin; bu sürgünler ağacın enerjisini çalar ve kalemin gelişimini zayıflatır. Aşı bağını, kalem büyüyüp kabuğa gömülmeye başladığında gevşetin ya da kesin; aksi hâlde bağ boğaz yapar. Genç ve kırılgan kalem sürgünlerini rüzgâra karşı bir çubuğa bağlayın.

Aşılanan ağacın güçlü bir başlangıç yapması için kök bölgesinin sağlıklı olması önemlidir. Kışın ağaç dibine verilen organik gübre ve organik madde, ilkbaharda kalemin hızla gelişmesine yardım eder.

Yaşlı ağaçları aşıyla gençleştirmek

Verimden düşmüş ya da meyvesi beğenilmeyen yaşlı ağaçlar, ana dallarına yapılan yarma ya da kakma aşılarla birkaç yıl içinde yeni bir çeşide çevrilebilir. Bu işlemi bütün ağaçta bir yılda yapmak yerine, ana dalların bir kısmını bir yıl, kalanını ertesi yıl aşılamak, ağacın strese girmesini önler. Yeni dikeceğiniz fidanlar için ise doğru anaç ve çeşit seçimi önemlidir; bunun ayrıntılarını meyve fidanı dikimi yazımızda anlattık. Aşı yerinin dikimde toprağa gömülmemesi gerektiğini de tüplü fidan dikimi yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Ağaç aşılama, sabır ve dikkat isteyen ama sonucunda büyük bir keyif veren bir uğraştır. Bu kış sevdiğiniz bir ağaçtan birkaç kalem alıp buzdolabınızda saklayın; ilkbaharda ilk aşınızın sürdüğünü gördüğünüzde bu işe neden yüzyıllardır bu kadar önem verildiğini kendiniz anlayacaksınız.

Bu Yazıyla İlgili Ürünler

HasTürk Mağaza'da

Mağazaya Git
HG Fidan ToprağıHG Fidan Toprağı299 TL
HG Organik Sebze Yetiştirme ToprağıHG Organik Sebze Yetiştirme Toprağı249 TL
Leonardit - Organik Toprak DüzenleyiciLeonardit - Organik Toprak Düzenleyici275 TL
HasTürk Solucan GübresiHasTürk Solucan Gübresi220 TL

Sık Sorulan Sorular

Ağaç aşılama ne zaman yapılır?

Kalem aşıları (yarma, kakma, dilcikli) ilkbaharda, tomurcuklar uyanıp özsu yürümeye başladığında yapılır. Durgun göz aşısı yaz sonunda, temmuz sonu ile eylül arasında uygulanır. Kalemler ise kışın, aralık–şubat arasında alınır.

Aşı kalemi nasıl saklanır?

Kalemler hafif nemli bir kâğıt havluya ya da talaşa sarılıp poşete konur ve buzdolabının sebzeliğinde 1–4 °C'de saklanır. Kurumaması ve küflenmemesi için ara sıra kontrol edilir; meyvelerle aynı bölmede tutulmaz.

Her ağaç birbirine aşılanır mı?

Hayır. Aynı tür ya da yakın akraba türler birbirine aşılanabilir. Örneğin elma elmaya, armut armuda ya da ayvaya, kiraz kiraza ya da idrise aşılanır; uzak türler arasında aşı tutmaz.

Aşının tuttuğu nasıl anlaşılır?

Birkaç hafta içinde kalemin tomurcukları kabarıp sürmeye başlarsa aşı tutmuştur. Kalemin kuruyup kararması aşının tutmadığını gösterir.

MÇ
HasTürk Gübre Ekibi

Sorunuz varsa yorumlara yazın ya da topluluğa sorun.

Yazar hakkında bilgi edinin

Yorumlar 0

Yorum yapmak için üye girişi gerekir. İlk yorumlarınız kısa bir kontrolden sonra yayınlanır.Giriş Yap / Üye Ol

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Benzer Yazılar

Tümü