Kompost Kokusu: Kötü Kokan Kompostu Düzeltmenin Yolları
İyi işleyen bir kompost orman toprağı gibi kokar. Çürük yumurta ya da amonyak kokusu, kompostun dengesinin bozulduğunu gösterir ve çoğu zaman birkaç basit düzeltmeyle giderilir.

Fotoğraf: Acabashi · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Kompost kokusu çoğunlukla fazla nemden, havasızlıktan ve yeşil malzemenin fazlalığından kaynaklanır. Çürük yumurta kokusu havasızlığa, amonyak kokusu fazla azotlu malzemeye işaret eder. Kuru yaprak, karton ve saman gibi kahverengi malzeme eklemek, yığını aktarmak ve nemi sıkılmış sünger kıvamına getirmek kokuyu kısa sürede giderir.
Kompost kokusu, kompost yapmaya başlayan pek çok kişinin vazgeçme nedeni olur. Oysa doğru işleyen bir kompost kötü kokmaz; olgunlaştıkça yağmurdan sonraki orman toprağını andıran hoş bir koku yayar. Kompost yığınından ya da balkondaki kompost kovasından çürük yumurtaya, lağıma ya da keskin amonyağa benzeyen kokular geliyorsa, bu kompostun dengesinin bozulduğunu gösterir. İyi haber şu ki kötü kokan bir kompost çoğu zaman birkaç basit müdahaleyle birkaç gün içinde düzelir. Bu yazıda kompost kokusunun nedenlerini, kokuya göre ne yapmanız gerektiğini ve baştan kokusuz bir kompost kurmanın yollarını anlatıyoruz.
Kompost neden kokar?
Kompost, mikroorganizmaların organik atıkları ayrıştırmasıyla oluşur. Bu mikroorganizmaların çoğu oksijenle çalışır ve iyi çalıştıklarında ortaya çıkan ürünler kokusuzdur. Yığın havasız kaldığında ise oksijensiz ortamda çalışan başka mikroorganizmalar devreye girer ve kükürtlü, keskin kokulu gazlar üretir. Kötü kokunun büyük çoğunluğu bu yüzden havasızlıktan kaynaklanır.
Kompostun dengesi üç temel etkene bağlıdır: yeşil ve kahverengi malzeme oranı, nem ve hava. Bu üçünden biri bozulduğunda koku başlar.
Yeşil malzemeler azotça zengindir: sebze ve meyve artıkları, kahve telvesi, taze biçilmiş çim, taze bitki artıkları. Kahverengi malzemeler ise karbonca zengindir: kuru yapraklar, saman, karton, gazete kâğıdı, talaş ve kuru dallar. Dengeli bir kompostta kahverengi malzeme, hacim olarak yeşil malzemeden genellikle iki üç kat fazla olmalıdır.
Kokuya göre teşhis
| Koku | Neden | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Çürük yumurta, lağım | Havasızlık, aşırı nem | Yığını aktarın, kuru kahverengi malzeme ekleyin |
| Keskin amonyak | Fazla yeşil malzeme, özellikle taze çim | Kuru yaprak, karton, saman ekleyin |
| Ekşi, sirke | Fazla meyve artığı, sıkışma | Kahverengi malzeme ekleyin, karıştırın |
| Kokuşmuş et, süt | Hayvansal artıklar | Bu artıkları çıkarın, bir daha eklemeyin |
| Hiç koku yok, ayrışma yok | Yığın çok kuru ya da çok küçük | Nemlendirin, yeşil malzeme ekleyin |
Kompost kokusu nasıl giderilir?
Aktarın: Kokunun en hızlı çözümü, yığını bir bahçe çatalıyla aktarmaktır. Dıştaki malzemeyi içeri, içtekini dışarı alın; sıkışmış katmanları açın. Bu işlem yığına oksijen kazandırır ve kokuyu çoğu zaman bir iki gün içinde azaltır.
Kahverengi malzeme ekleyin: Kuru yaprak, parçalanmış karton, saman ya da talaş, fazla nemi emer, yığını havalandırır ve azot fazlasını dengeler. Sonbaharda dökülen yaprakları torbalarda biriktirip yıl boyunca komposta eklemek, bu dengeyi kurmanın en kolay yoludur. Yaprakların değerlendirilmesi için yaprak kompostu yazımıza göz atabilirsiniz.
Nemi ayarlayın: Kompost, sıkılmış bir sünger kıvamında nemli olmalıdır. Avucunuzda sıktığınızda birkaç damladan fazla su akıyorsa yığın çok ıslaktır. Kışın yağmur alan açık yığınların üzerini bir branda ya da kapakla örtmek, fazla suyu önler.
Büyük parçaları küçültün: Karpuz kabuğu, lahana sapı gibi büyük parçalar yavaş ayrışır ve içleri çürüyerek kokabilir. Malzemeleri komposta atmadan önce küçük parçalara ayırın.
Biochar kullanın: Gözenekli yapısı sayesinde biochar, kompostta kokuya neden olan gazları tutabilir, havalanmayı artırır ve ayrışmayı destekler. Kompost yığınına ya da kovasına az miktarda biochar karıştırmak koku sorununu azaltabilir. Kullanımı için biochar nedir, toprakta nasıl kullanılır yazımıza bakabilirsiniz.
Kışın kompost
Kış aylarında kompost yığını soğuk havanın etkisiyle yavaşlar; mikroorganizmalar düşük sıcaklıkta daha az çalışır. Bu dönemde koku sorunu genellikle azalır, ama kış yağmurlarıyla ıslanan açık yığınlar havasız kalıp kokmaya başlayabilir. Yığının üzerini bir branda ya da kapakla örtmek, hem fazla suyu engeller hem de içerideki ısıyı korur. Kışın mutfak artıklarını eklemeye devam edebilirsiniz; her eklemede üzerine bir kat kuru yaprak ya da karton koymak, dengeyi korur. İlkbaharda havalar ısındığında yığını bir kez iyice aktarmak, ayrışmayı yeniden hızlandırır. Sonbaharda biriktirilen kuru yaprakların bir kısmını kış ve ilkbahar için ayırmak, kahverengi malzeme sıkıntısını önler.
Yığın büyüklüğü ve yeri
Çok küçük kompost yığınları yeterince ısınmaz ve çabuk kurur; çok büyük yığınlar ise ortasında havasız kalabilir. Bahçede yaklaşık bir metreküplük bir yığın ya da kasa iyi bir dengedir. Kompost yığınını su birikmeyen, yarı gölge bir köşeye kurmak, yazın aşırı kurumayı, kışın ise aşırı ıslanmayı önler. Yığının altına birkaç dal ya da kaba sap sermek, alttan havalanmayı kolaylaştırır.
Komposta neler eklenmez?
Bazı malzemeler kompostta kötü kokuya, sinek ve fareye yol açar. Et, balık, kemik, süt ürünleri, yağlı yemek artıkları, kedi ve köpek dışkısı, hastalıklı bitkiler ve yabani ot tohumları ev kompostuna eklenmemelidir. Kahve telvesi ve yumurta kabukları ise uygun miktarlarda komposta katkı sağlar; ancak kalın tabakalar hâlinde atılmamalıdır. Kahve telvesinin doğru kullanımı için kahve telvesi gübre yazımıza göz atabilirsiniz.
Balkonda kokusuz kompost
Apartmanda ya da balkonda kompost yapanlar için koku, en hassas konudur. Küçük bir kompost kovasında da aynı kurallar geçerlidir; ancak alan küçük olduğu için denge daha çabuk bozulur. Her mutfak artığı ekleyişinizde üzerine bir avuç kuru kahverengi malzeme, örneğin parçalanmış karton ya da kuru yaprak koyun. Kovanın altında fazla suyun birikmemesi için delikler olmalı ve altına bir tepsi konmalıdır. Kovanın içini haftada bir karıştırın. Kapağın sıkı kapanması sineklerin girmesini önler ama hava alışverişini tamamen kesmemelidir; küçük havalandırma delikleri bu dengeyi sağlar.
Balkonda kompost yapmanın adım adım rehberi için balkonda kompost yapımı yazımızı okuyabilirsiniz.
Olgun kompost nasıl kokar?
Olgunlaşmış kompost koyu kahverengi, ufalanan, orijinal malzemelerin artık tanınmadığı bir yapıdadır ve hoş, toprak kokusu taşır. Bu koku, toprakta yaşayan faydalı mikroorganizmaların ürettiği doğal bir maddeden gelir. Kompostunuz bu kokuyu aldığında, bahçeye ve saksılara kullanmaya hazırdır. Kompost hazır olana kadar bitkilerinizi besleyecek kokusuz ve olgun bir organik kaynak arıyorsanız solucan gübresi iyi bir seçenektir.
Kompost kokusu bir başarısızlık değil, kompostun size verdiği bir işarettir. Biraz kahverengi malzeme, biraz hava ve doğru nemle kötü koku kaybolur ve yerini, bahçenizin en değerli malzemesinin hoş toprak kokusuna bırakır.
Bu Yazıyla İlgili Ürünler
HasTürk Mağaza'da
Sık Sorulan Sorular
Kompost neden kötü kokar?
Kötü kokunun en sık nedenleri havasızlık, aşırı nem ve yeşil malzemenin fazlalığıdır. Havasız kalan yığında oksijensiz çalışan mikroorganizmalar kükürtlü ve keskin kokulu gazlar üretir.
Komposttaki çürük yumurta kokusu nasıl geçer?
Yığın bir bahçe çatalıyla aktarılarak havalandırılır ve kuru yaprak, karton ya da saman gibi kahverengi malzeme eklenir. Fazla nem emildiğinde ve oksijen arttığında koku bir iki gün içinde azalır.
Komposta neler atılmaz?
Et, balık, kemik, süt ürünleri, yağlı yemek artıkları, kedi ve köpek dışkısı, hastalıklı bitkiler ve yabani ot tohumları ev kompostuna eklenmemelidir.
Olgun kompost nasıl kokar?
Olgun kompost, yağmurdan sonraki orman toprağını andıran hoş bir toprak kokusu taşır. Koyu kahverengi ve ufalanan yapıdadır; içindeki malzemeler artık tanınmaz.










Yorumlar 0
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.