Pas Hastalığı: Yapraklardaki Turuncu Kabarcıkları Tanıma ve Önleme
Yaprakların alt yüzünde parmağınıza turuncu toz bulaştıran kabarcıklar, pas hastalığının işaretidir. Gülden sarımsağa, çimden sardunyaya pek çok bitkide görülen bu hastalığı tanımayı ve önlemeyi anlatıyoruz.

Fotoğraf: John Tann from Sydney, Australia · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons
Pas hastalığı, yaprak altında turuncu, sarı ya da kahverengi tozlu kabarcıklar, üst yüzde sarı lekeler oluşturan bir mantar hastalığıdır. Gül, sardunya, sarımsak, fasulye, buğday ve çimde sık görülür. Hastalıklı yaprakları toplamak, dipten sulamak ve havalandırmak en etkili önlemlerdir.
Pas hastalığı, adını hastalanan yapraklarda oluşan ve demir pasını andıran turuncu, kahverengi tozdan alır. Gülünüzün ya da sardunyanızın yapraklarını çevirdiğinizde alt yüzde küçük, kabarık, turuncu noktalar görüyorsanız ve bu noktalara dokunduğunuzda parmağınıza turuncu bir toz bulaşıyorsa, bitkiniz pasla karşı karşıyadır. Bu toz, hastalığı yayan milyonlarca spordan oluşur. Pas, yalnızca süs bitkilerinde değil, sarımsak, soğan, fasulye ve tahıllar gibi sebzelerde ve tarla bitkilerinde, hatta çimlerde de görülür. Nemli sonbahar günleri ve ılık kışlar, hastalığın yayılmasını kolaylaştırır. Bu yazıda pas hastalığını nasıl tanıyacağınızı, neden ortaya çıktığını ve bahçenizi nasıl koruyacağınızı anlatıyoruz.
Pas hastalığı nedir?
Pas, yüzlerce farklı türü olan bir mantar grubunun neden olduğu bir hastalıktır. Her pas türü genellikle belirli bitkilerde hastalık yapar: gül pası gülde, sardunya pası sardunyada, sarımsak pası sarımsak ve pırasada görülür. Yani gülünüzdeki pas, yanındaki sardunyaya geçmez; ama aynı türden bitkiler arasında hızla yayılır.
Bazı pas türlerinin yaşam döngüsü oldukça karmaşıktır ve tamamlanması için iki farklı bitkiye ihtiyaç duyar. Örneğin armut pası, armut ile ardıç arasında; bazı tahıl pasları ise tahıl ile kızamık çalısı gibi yabani bitkiler arasında döngüsünü tamamlar. Bu yüzden bazı bahçelerde hastalığın kaynağı, yakındaki başka bir bitki olabilir.
Belirtiler
- Yaprakların alt yüzünde küçük, kabarık, turuncu, sarı ya da kahverengi kabarcıklar
- Kabarcıklara dokunulduğunda parmağa bulaşan tozlu sporlar
- Yaprakların üst yüzünde, kabarcıkların tam karşısında sarı ya da açık renkli lekeler
- Sonbaharda kabarcıkların koyu kahverengi ya da siyaha dönmesi
- Ağır durumlarda yaprakların sararıp erken dökülmesi ve bitkinin zayıflaması
Pas, gövdelerde, yaprak saplarında ve meyvelerde de görülebilir. Hastalık genellikle alt yapraklardan başlayıp yukarı doğru ilerler.
Hangi bitkilerde görülür?
| Bitki | Belirti |
|---|---|
| Gül | Yaprak altında turuncu kabarcıklar, sonbaharda siyaha dönme, erken yaprak dökümü |
| Sardunya | Yaprak altında halka şeklinde dizilmiş kahverengi kabarcıklar |
| Sarımsak, soğan, pırasa | Yapraklarda turuncu çizgiler ve kabarcıklar |
| Fasulye | Yapraklarda kırmızımsı kahverengi kabarcıklar |
| Buğday ve arpa | Yapraklarda ve saplarda sarı, kahverengi ya da siyah pas çizgileri |
| Çim | Yaprakların turuncu toza bulanması, ayakkabılara bulaşan toz |
| Armut | Yaprak üstünde parlak turuncu lekeler, altında boynuz şeklinde çıkıntılar |
Gülde görülen diğer hastalıklar için gül hastalıkları yazımıza, sarımsakta görülen sorunlar için sarımsak hastalıkları yazımıza göz atabilirsiniz.
Pas hastalığı neden ortaya çıkar?
Pas sporlarının çimlenmesi ve yaprağa girmesi için yaprak yüzeyinin birkaç saat ıslak kalması gerekir. Bu yüzden hastalık, ılık günler ve serin, çiğli geceler, uzun süreli nemli havalar ve yaprakların akşam saatlerinde sulandığı bahçelerde kolayca yayılır. Sık dikilmiş, havasız ve gölgede kalan bitkilerde yapraklar daha uzun süre ıslak kalır. Aşırı azotlu gübreleme ile oluşan yumuşak ve sulu dokular da hastalığa daha açıktır.
Sporlar rüzgârla, sulama ve yağmur sularının sıçramasıyla, aletler ve ellerle kolayca taşınır. Hastalıklı yapraklar yere düştüğünde, bazı pas türleri kışı bu yapraklarda geçirerek ilkbaharda yeniden bitkiye bulaşır.
Pas hastalığından korunmanın yolları
Hastalıklı yaprakları toplayın: Pas kabarcıkları görülen yaprakları hemen koparın ve dökülen yaprakları toplayın. Bunları kompost yığınına değil, kapalı bir poşetle çöpe atın. Sonbaharda ve kış sonunda yapılan genel temizlik, hastalığın kışlama kaynaklarını ortadan kaldırır.
Dipten ve sabah sulayın: Yaprakları ıslatmadan toprağa su verin. Sabah sulaması, olası ıslaklığın gün içinde kurumasını sağlar.
Havalandırın: Bitkiler arasında hava dolaşımı için yeterli boşluk bırakın, sık dalları budayarak seyreltin. Temiz ve keskin bir makasla yapılan budama, aynı zamanda hastalıklı sürgünleri de uzaklaştırır.
Ölçülü gübreleyin: Aşırı azottan kaçının; dengeli beslenen bitkiler hastalıklara daha dirençlidir.
Dayanıklı çeşitler seçin: Gül, sarımsak ve tahıllarda pasa dayanıklı çeşitler bulunur. Yeni dikim yaparken bu çeşitleri tercih etmek, uzun vadede sorunu azaltır.
Ekim nöbeti uygulayın: Sebzelerde aynı aileden bitkileri her yıl aynı yere ekmekten kaçının. Ekim nöbetinin nasıl planlanacağını sebze bahçesi planı yazımızda anlattık.
Hastalık başladığında
Belirtiler görüldüğünde önce hastalıklı yaprakları uzaklaştırın ve bitkinin çevresini temizleyin. Erken dönemde, mantar hastalıklarına karşı bitkiler için geliştirilmiş koruyucu spreyler etiket talimatına uygun kullanıldığında yayılmayı yavaşlatmaya yardım eder. Uygulamada yaprakların özellikle alt yüzlerinin ıslanması önemlidir; pas kabarcıkları burada oluşur. İnce zerreli bir püskürtücü bu işi kolaylaştırır.
Tarlalarda ve büyük bahçelerde geniş çaplı sorunlarda müşteri hizmetlerimize danışın.
Pas ile karıştırılan belirtiler
Yapraklardaki her turuncu ya da kahverengi leke pas değildir. Pasın en belirgin özelliği, lekelerin kabarık olması ve dokunulduğunda parmağa toz bulaştırmasıdır. Düz ve tozsuz kahverengi lekeler genellikle yaprak lekesi hastalıklarından ya da güneş yanığından kaynaklanır. Yaprak altında küçük, sert ve mantar gibi kabarcıklar ise çoğu zaman fazla sudan kaynaklanan ödemdir ve bulaşıcı değildir. Emin olamıyorsanız lekeli bir yaprağı beyaz bir kâğıda sürtün; turuncu bir iz bırakıyorsa sorun pastır.
Çimde pas
Çimlerde pas, genellikle yaz sonu ve sonbaharda, büyümenin yavaşladığı ve azotun azaldığı dönemlerde görülür. Çim alanı uzaktan sarımsı turuncu bir renk alır ve üzerinde yürüdüğünüzde ayakkabılarınıza turuncu toz bulaşır. Çimi düzenli biçmek, kesilen otları toplamak, dengeli gübrelemek ve akşam sulamasından kaçınmak çoğu zaman sorunu çözer. Çimde görülen diğer hastalıklar için çim hastalıkları yazımıza bakabilirsiniz.
Pas hastalığı, bahçelerin en yaygın ama en kolay tanınan hastalıklarından biridir. Yaprak altlarına ara sıra göz atmak, hastalıklı yaprakları zamanında toplamak ve bitkileri havadar tutmak, bu turuncu misafiri bahçenizden uzak tutmanın en güvenilir yoludur. Mantar hastalıkları arasındaki farkları görmek için külleme hastalığı yazımıza da göz atabilirsiniz.
Bu Yazıyla İlgili Ürünler
HasTürk Mağaza'da
Sık Sorulan Sorular
Pas hastalığı nasıl anlaşılır?
Yaprakların alt yüzünde turuncu, sarı ya da kahverengi tozlu kabarcıklar, üst yüzünde ise bunların karşısında sarı lekeler görülür. Kabarcıklara dokunulduğunda parmağa turuncu toz bulaşır.
Pas hastalığı hangi bitkilerde görülür?
Gül, sardunya, sarımsak, soğan, pırasa, fasulye, buğday, arpa, armut ve çim en sık etkilenen bitkilerdir. Her pas türü genellikle belirli bitkilerde hastalık yapar.
Pas hastalığı bir bitkiden diğerine geçer mi?
Aynı türden bitkiler arasında hızla yayılır; ancak gül pası sardunyaya ya da sarımsağa geçmez. Sporlar rüzgâr, su sıçraması, aletler ve ellerle taşınır.
Pas hastalığı nasıl önlenir?
Hastalıklı yaprakları toplamak, yaprakları ıslatmadan sabah sulamak, bitkileri havadar tutmak, aşırı azottan kaçınmak ve dayanıklı çeşitler seçmek en etkili önlemlerdir.










Yorumlar 0
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.