Külleme Hastalığı: Yapraklardaki Beyaz Tozu Tanıma ve Önleme Rehberi
Yaprakları un serpilmiş gibi beyazlatan külleme, sebze bahçesinden gül tarhına kadar pek çok bitkide görülür. Bu rehber hastalığı tanımanızı, mildiyöden ayırmanızı ve yayılmasını önlemenizi kolaylaştırır.

Fotoğraf: Dmitry Brant · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Külleme hastalığı, yaprak ve sürgünlerde un serpilmiş gibi beyaz-gri bir toz oluşturan mantar hastalığıdır. Kabak, hıyar, gül, üzüm ve elmada sık görülür. Ilık günler, serin geceler, gölge ve sık dikim hastalığı kolaylaştırır. Havadar dikim, dengeli azot ve hastalıklı yaprakların erken toplanması en etkili önlemdir.
Bir sabah kabak yapraklarına ya da gül sürgünlerine bakıp üzerlerine un serpilmiş gibi beyaz bir tabaka gördüyseniz, büyük ihtimalle külleme hastalığı ile tanıştınız. Bahçede en kolay fark edilen ama en çok da yanlış anlaşılan hastalıklardan biridir. Birçok kişi bunu tozla ya da kireç lekesiyle karıştırır, bazıları ise mildiyö ile aynı şey sanır. Oysa küllemenin kendine özgü bir yaşam biçimi vardır ve onu tanıdığınızda önlemek çok daha kolaylaşır. Bu yazıda külleme hastalığının belirtilerini, hangi bitkilerde görüldüğünü, neden ortaya çıktığını ve bahçede nasıl önüne geçebileceğinizi anlatıyoruz.
Külleme hastalığı nedir?
Külleme, Erysiphales takımına bağlı bir grup mantarın yol açtığı yaprak hastalığıdır. Bu mantarlar bitkinin yüzeyinde yaşar ve yalnızca yaprak dokusuna uzattıkları küçük emeçlerle beslenir. Gördüğünüz beyaz toz, aslında mantarın ipliksi gövdesi ve rüzgârla yayılan milyonlarca sporudur.
Küllemeyi diğer mantar hastalıklarından ayıran en önemli özellik şudur: Sporlarının çimlenmesi için yaprak üzerinde su damlasına ihtiyaç yoktur. Havadaki nem yeterlidir. Bu yüzden külleme, yağmurlu dönemlerden çok, ılık ve kuru günlerin serin ve nemli gecelerle değiştiği zamanlarda patlar. Yaz sonu ve sonbahar başı bu yüzden en riskli dönemdir.
Her bitkinin küllemesi genellikle farklı bir mantar türünden kaynaklanır. Gülün küllemesi kabağa, kabağınki de üzüme geçmez. Yani bahçede aynı anda birçok bitkide külleme görüyorsanız, bunun nedeni hastalığın bitkiden bitkiye atlaması değil, koşulların hepsi için uygun olmasıdır.
Belirtiler: Beyaz tozdan kurumaya
Hastalık genellikle yaşlı ve gölgede kalan yapraklardan başlar:
- İlk lekeler: Yaprağın üst yüzünde, bazen de alt yüzünde küçük, yuvarlak, beyaz ve pudramsı lekeler belirir. Parmağınızla sildiğinizde kolayca çıkar.
- Yayılma: Lekeler birleşir, yaprağın tamamı ve yaprak sapları gri-beyaz bir tabakayla kaplanır.
- Sararma ve kuruma: Işık alamayan yaprak sararır, kahverengileşir ve kurur. Gülde ve elmada genç sürgünler kıvrılır, büyüme durur.
- Meyvede etki: Kabak ve hıyarda yaprak kaybı yüzünden meyveler güneşte yanar ve küçük kalır; üzümde taneler çatlar, elmada kabukta pas benzeri ağ izleri oluşur.
Hangi bitkilerde görülür?
| Bitki | Dikkat edilecek dönem | Not |
|---|---|---|
| Kabak, hıyar, kavun | Yaz sonu–sonbahar | En sık görülen ve en hızlı yayılan konukçular |
| Gül | İlkbahar ve sonbahar | Genç sürgün ve tomurcuklarda kıvrılma yapar |
| Üzüm (asma) | Sürgün döneminden hasada | Taneleri çatlatır, kaliteyi düşürür |
| Elma | İlkbahar | Sürgün uçlarını beyazlatır, çiçek tomurcuklarında kışlar |
| Bezelye, fasulye | Sezon sonu | Kuru dönemde yoğunlaşır |
| Ortanca, begonya, kadife çiçeği | Sonbahar | Gölge ve havasız köşelerde |
Kabakgillerdeki külleme ve diğer hastalıklar için salatalık hastalıkları, domateste görülen yaprak hastalıkları için ise domates hastalıkları yazılarımıza göz atabilirsiniz. Elmada ilkbaharda görülen külleme belirtileri elma ağacı hastalıkları yazımızda ayrıca anlatılıyor.
Külleme mi, mildiyö mü?
Bu iki hastalık çok sık karıştırılır, ama birbirine hiç benzemeyen koşullarda gelişir ve farklı önlemler ister.
| Özellik | Külleme | Mildiyö |
|---|---|---|
| Görünüm | Yaprak üstünde beyaz, unlu, silinebilen toz | Üstte sarı, köşeli lekeler; altta gri-mor küf |
| Sevdiği hava | Ilık, kuru günler ve serin, nemli geceler | Uzun süren yağmur, çiy ve yaprak ıslaklığı |
| Yaprak ıslaklığı | Gerekmez; aksine yağmur sporları yıkar | Şarttır |
| Başladığı yer | Yaşlı, gölgede kalan yapraklar | Islak kalan, havasız bölümler |
Kısacası beyaz toz yaprağın üstündeyse ve siliniyorsa külleme, lekeler yaprak damarları arasında köşeli sarı lekeler ve altında küf şeklindeyse mildiyö düşünülmelidir.
Külleme hastalığını kolaylaştıran koşullar
- Gölge ve havasızlık: Sık dikilmiş, birbirine değen bitkiler ve duvar dipleri.
- Aşırı azot: Bol azotla şişen yumuşak ve sulu sürgünler mantarın en sevdiği dokudur.
- Su stresi: Sulama aralığı çok açılan, kökü kuruyan bitki daha kolay hastalanır.
- Sezon sonu yorgunluğu: Aylarca ürün veren kabak ve hıyar, eylül-ekimde doğal olarak zayıflar.
- Hassas çeşitler: Bazı kabak, hıyar ve gül çeşitleri küllemeye çok daha yatkındır.
Önleme: En etkili yol koşulları değiştirmek
- Havadar dikin: Bitkiler arasında önerilen aralığı bırakın. Doğru mesafeler için sebze ekim aralıkları yazımıza bakabilirsiniz.
- Güneşli yer seçin: Kabakgiller, gül ve asma günde en az 6 saat doğrudan güneş istemelidir.
- Dipten sulayın: Sabah saatlerinde, yaprakları ıslatmadan toprağa su verin. Kökün kurumasına da izin vermeyin.
- Azotu dengeleyin: Yaprak büyütmeye yönelik aşırı azot yerine dengeli ve organik kaynaklı besleme yapın. Bitkinin direncini destekleyen düzenli bir organik besin yeterlidir.
- İlk lekeyi bekletmeyin: Beyaz lekeli ilk yaprakları fark ettiğiniz anda koparın ve kompost yığınına değil çöpe atın.
- Dayanıklı çeşit seçin: Tohum ve fide alırken küllemeye dayanıklı ya da toleranslı çeşitleri tercih edin.
Hastalık başladıysa ne yapılır?
Lekeler birkaç yaprakla sınırlıysa o yaprakları temizlemek ve havalandırmayı artırmak çoğu zaman yeterlidir. Hastalık yayılmaya başladıysa bitki koruma amacıyla üretilmiş, küllemeye karşı ruhsatlı ürünler kullanılabilir. Kükürt içerikli ürünler küllemeye karşı yıllardır kullanılan geleneksel bir seçenektir; ancak sıcak havada yaprak yakabilir ve bazı kabakgil çeşitleri buna hassastır. Hangi ürün olursa olsun, yalnızca etiket talimatına uygun şekilde, serin saatlerde ve yaprağın iki yüzünü de ıslatacak şekilde uygulayın. İnce zerreli bir el püskürtücü, küçük bahçelerde yaprak altlarına ulaşmayı kolaylaştırır.
Sezon sonunda hastalıklı bitki artıklarını bahçeden uzaklaştırmak, özellikle gül ve asmada mantarın kışlayan yapılarını azaltır. Gülde kış budaması sırasında beyazlamış sürgün uçlarını kesmek de ertesi yılın baskısını düşürür.
Külleme hastalığı bahçenin en inatçı misafirlerinden biridir, ama aynı zamanda en öngörülebilir olanıdır. Güneş, hava akımı, dengeli besin ve erken müdahale; bu dört kurala uyduğunuzda beyaz toz bahçenizde sorun olmaktan çıkar.
Bu Yazıyla İlgili Ürünler
HasTürk Mağaza'da
Sık Sorulan Sorular
Külleme hastalığı nedir?
Yaprak ve sürgünlerde un serpilmiş gibi beyaz-gri bir toz oluşturan mantar hastalığıdır. Kabak, hıyar, gül, üzüm ve elmada sık görülür; bitkinin ışık almasını engelleyerek yaprakları kurutur.
Külleme neden olur?
Ilık günler, serin ve nemli geceler, gölge, sık dikim ve aşırı azot külleme için uygun ortam oluşturur. Diğer mantarların aksine sporları çimlenmek için yaprak üzerinde suya ihtiyaç duymaz.
Külleme ile mildiyö arasındaki fark nedir?
Külleme yaprağın üstünde silinebilen beyaz bir toz yapar ve kuru havayı sever. Mildiyö ise yaprak üstünde köşeli sarı lekeler, altında gri-mor küf oluşturur ve uzun süren yaprak ıslaklığında gelişir.
Küllemeli yapraklar komposta atılır mı?
Atılmaması daha doğrudur. Ev tipi kompost yığınları sporları öldürecek kadar ısınmayabilir; hastalıklı yaprakları torbalayıp çöpe atmak en güvenli yoldur.









Yorumlar 0
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.