İçeriğe geç
Ana Sayfa › Bahçe İpuçları › Zeytin Hastalıkları: Halkalı Leke, Dal Kanseri ve Solgunluğu Tanıma Rehberi
Bahçe İpuçları

Zeytin Hastalıkları: Halkalı Leke, Dal Kanseri ve Solgunluğu Tanıma Rehberi

Zeytin dayanıklı bir ağaçtır ama birkaç hastalık verimi ciddi şekilde düşürebilir. Hasat ve sonbahar yağmurlarının birleştiği bu dönem, hastalıklara karşı en önemli önlemlerin alındığı zamandır.

Halil İbrahim Çelik
· 5 dk okuma
Halkalı leke hastalığı görülen zeytin yaprakları
Kısaca

En önemli zeytin hastalıkları halkalı leke (kuş gözü), zeytin dal kanseri, verticillium solgunluğu, kurşuni yaprak lekesi ve antraknozdur. Halkalı leke yağışlı aylarda yaprak döktürür; dal kanseri hasat ve dolu yaralarından girip ur yapar. Havadar budama, yarasız hasat ve hasat sonrası koruma en etkili önlemlerdir.

Zeytin, binlerce yıldır Anadolu'nun taşlı ve kurak yamaçlarında yaşayan, dayanıklılığıyla bilinen bir ağaçtır. Ancak dayanıklı olması, hastalıklardan etkilenmediği anlamına gelmez. Bazı zeytin hastalıkları yaprakları döktürerek verimi yarıya indirebilir, bazıları dallarda urlar oluşturarak ağacı yıllar içinde zayıflatır, bazıları ise genç bir ağacı tek sezonda kurutabilir. Kasım ayı, zeytinde hem hasadın hem de sonbahar yağmurlarının zamanıdır; bu iki etken bir araya geldiğinde birçok hastalık için kapı aralanır. Bu yazıda en sık görülen zeytin hastalıklarını belirtileriyle anlatıyor, hasat ve sonrasında alınacak önlemleri sıralıyoruz.

Zeytin hastalıkları neden sonbaharda önem kazanır?

Zeytin hastalıklarının çoğu, ya serin ve yağışlı havayı ya da ağaçta açılan yaraları kullanır. Sonbahar ve kış aylarında ikisi de bol bulunur:

  • Yağmur ve nem: Halkalı leke ve kurşuni leke gibi mantar hastalıkları serin ve yağışlı dönemde yayılır.
  • Hasat yaraları: Sırıkla silkeleme, dallarda ve sürgünlerde sayısız küçük yara açar.
  • Dolu ve don: Kış dolusu ve donlar da kabukta çatlaklar oluşturur.
  • Yaprak dökümü: Dökülen yaprak izleri, bakterilerin girebileceği doğal kapılardır.

Bu yüzden hasat yöntemi ve hasattan hemen sonra yapılan işler, ertesi yılın hastalık baskısını doğrudan belirler.

Halkalı leke (kuş gözü)

Halkalı leke, ülkemizde zeytinin en yaygın yaprak hastalığıdır.

Belirtiler: Yaprakların üst yüzünde, ortası koyu ve çevresi sarımsı halkalarla çevrili, kuş gözüne benzeyen yuvarlak lekeler oluşur. Lekelerin çapı birkaç milimetreden 1 santimetreye kadar çıkabilir. Hastalıklı yapraklar sararır ve dökülür. Ağır durumlarda ağaç yapraklarının büyük bölümünü kaybeder; bu da ertesi yılın çiçeklenmesini ve verimini ciddi şekilde düşürür.

Koşullar: Hastalık serin (10–20 °C) ve yağışlı sonbahar, kış ve ilkbahar aylarında yayılır. Sık dikilmiş, budanmamış ve hava almayan ağaçlarda, vadi tabanlarında ve nemli bölgelerde daha yaygındır.

Önlem: Ağacın içini havalandıran düzenli budama en etkili önlemdir. Bunun yanında, hastalığın yaygın olduğu bölgelerde hasattan sonra ve sonbahar yağmurlarından önce bakırlı preparatlarla koruyucu uygulama yapılması geleneksel bir yöntemdir. Uygulama zamanı ve ürün seçimi için il ve ilçe tarım müdürlüklerinin uyarılarını takip etmek ve ürün etiketine uymak gerekir.

Zeytin dal kanseri

Zeytin dal kanseri, bakteriyel bir hastalıktır ve ağaçta açılan yaralardan girer.

Belirtiler: Dallarda, sürgünlerde ve bazen gövdede başlangıçta yumuşak ve yeşilimsi, zamanla sertleşen, kahverengileşen ve çatlayan urlar oluşur. Urlar büyüdükçe dal zayıflar, üstündeki kısım kuruyabilir.

Nasıl yayılır? Bakteriler yağmur damlalarıyla taşınır ve hasat, budama, dolu ve don yaralarından ağaca girer. Sırıkla yapılan hasat, hastalığın en önemli yayılma nedenlerinden biridir.

Önlem:

  • Hasatta sırıkla sert vurmak yerine tarak, el ile toplama ya da titreşimli hasat aletleri tercih edin.
  • Budamayı yağışsız ve kuru havada yapın; önce sağlıklı ağaçları, en son hastalıklı ağaçları budayın.
  • Urlu dalları kesip bahçeden uzaklaştırın.
  • Her ağaçtan sonra budama aletlerini alkol ya da çamaşır suyuyla dezenfekte edin.
  • Hasat ve dolu sonrası yaraların kapanması için koruyucu uygulamaları ihmal etmeyin.

Verticillium solgunluğu

Toprakta yaşayan bir mantarın yol açtığı bu hastalık, zeytinin en tehlikeli hastalıklarından biridir; çünkü tedavisi yoktur.

Belirtiler: İlkbahar ve yaz başında ağacın bir ya da birkaç dalındaki yapraklar aniden solar, kıvrılır ve kurur; kuruyan yapraklar çoğu zaman dalda asılı kalır. Dalın kabuğu kazındığında altındaki odunda kahverengi lekeler ya da çizgiler görülebilir. Genç ağaçlar tamamen kuruyabilir.

Önlem:

  • Daha önce pamuk, domates, patlıcan, biber, patates ya da kavun-karpuz yetiştirilmiş tarlalara zeytin dikmekten kaçının; bu bitkiler mantarın toprakta birikmesine neden olur.
  • Zeytinliğin arasında bu sebzeleri yetiştirmeyin.
  • Sertifikalı ve sağlıklı fidan kullanın.
  • Kuruyan dalları kesip yakarak ya da bahçeden uzaklaştırarak imha edin.
  • Aşırı sulama ve aşırı azottan kaçının.

Yeni bir zeytinlik kuracaksanız, fidan ve yer seçiminin incelikleri için zeytin fidanı dikimi yazımıza göz atabilirsiniz.

Kurşuni yaprak lekesi ve antraknoz

Kurşuni yaprak lekesi: Yaprakların alt yüzünde kurşuni-gri, kadifemsi bir tabaka, üst yüzünde ise belirsiz sarı lekeler oluşturur. Yapraklar zamanla dökülür. Halkalı leke ile aynı koşulları sever ve aynı önlemlerle kontrol altına alınır.

Antraknoz (sabunlaşma): Olgunlaşmaya başlayan meyvelerde çökük, yuvarlak ve turuncu-kahverengi lekeler oluşturur; meyve buruşur, çürür ve dökülür. Bu meyvelerden elde edilen yağın kalitesi düşer. Hasadı geciktirmemek ve hastalıklı meyveleri ağaçta bırakmamak önemlidir.

Hastalıkları karşılaştırma tablosu

HastalıkEtkenBelirtiRiskli dönem
Halkalı lekeMantarYaprakta halkalı yuvarlak lekeler, yaprak dökümüSerin, yağışlı sonbahar–ilkbahar
Dal kanseriBakteriDal ve sürgünlerde urlarHasat, dolu, don ve budama sonrası
Verticillium solgunluğuToprak kökenli mantarDalların aniden solup kurumasıİlkbahar–yaz başı
Kurşuni yaprak lekesiMantarYaprak altında kurşuni tabakaSerin, yağışlı dönem
AntraknozMantarMeyvede çökük turuncu-kahverengi lekelerOlgunlaşma ve yağışlı hasat

Hasat ve sonrasında yapılacaklar

  1. Yarasız hasat: Sırıkla silkeleme yerine tarak, el ile toplama ya da hasat makineleri kullanın; ağacın altına branda serin.
  2. Hastalıklı meyveleri ağaçta bırakmayın: Çürümüş ve lekeli meyveler hastalık kaynağıdır.
  3. Koruyucu uygulama: Hastalığın yaygın olduğu bölgelerde, hasattan sonra yaraların ve yeni yaprakların korunması için yapılacak uygulamaları tarım müdürlüklerinin uyarılarına göre planlayın.
  4. Dökülen yaprakları toplayın: Bahçe ölçeğinde, hastalıklı dökülen yaprakları toplamak bulaşma kaynağını azaltır.
  5. Beslemeyi dengeleyin: Hasattan sonra verilen olgun organik gübre, ağacın kışa güçlü girmesini sağlar; aşırı azottan ise kaçının.

Meyve ağaçlarının sonbahar beslemesi için meyve ağaçlarında sonbahar gübrelemesi yazımız yol gösterir. Bahçe ölçeğinde püskürtme yapacaklar için pompa seçiminin ipuçlarını ise ilaçlama pompası seçimi yazımızda bulabilirsiniz.

Budama: En güçlü koruma

Zeytin hastalıkları ile mücadelede budamanın yeri çok büyüktür. Ağacın içine ışık ve hava giren, ortası açık bir taç, yaprakların yağmurdan sonra hızla kurumasını sağlar ve halkalı leke ile kurşuni lekeyi belirgin şekilde azaltır. Zeytin budaması genellikle hasattan sonra, şiddetli soğukların geçtiği kış sonu ile ilkbahar başında yapılır. Budamada kurumuş, urlu ve tacın içine doğru büyüyen dallar öncelikle çıkarılır.

Zeytin hastalıkları, ağacın uzun ömrü boyunca karşılaşacağı sorunların başında gelir; ama doğru budama, yarasız hasat, dengeli besleme ve zamanında koruma ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Bu kasımda hasadı yaparken ağaçlarınıza bir de bu gözle bakın.

Bu Yazıyla İlgili Ürünler

HasTürk Mağaza'da

Mağazaya Git
Uzman 16 Lt Akülü İlaçlama Pompası (USR-403)Uzman 16 Lt Akülü İlaçlama Pompası (USR-403)3.250 TL
HG Akıllı Bitki ve Saksı ToprağıHG Akıllı Bitki ve Saksı Toprağı249 TL
Genel Saksı Toprağı (Solucan Gübreli Özel Karışım)Genel Saksı Toprağı (Solucan Gübreli Özel Karışım)249 TL
Ayın Kampanyası 20 Kg Katı Solucan Gübresi + 1 Lt Sıvı Solucan GübresiAyın Kampanyası 20 Kg Katı Solucan Gübresi + 1 Lt Sıvı Solucan Gübresi1.750 TL

Sık Sorulan Sorular

Zeytinde halkalı leke nasıl anlaşılır?

Yaprakların üst yüzünde ortası koyu, çevresi sarımsı halkalarla çevrili, kuş gözüne benzeyen yuvarlak lekeler oluşur. Hastalıklı yapraklar sararır ve dökülür; hastalık serin ve yağışlı aylarda yayılır.

Zeytin dal kanseri neden olur?

Bakteriyel bir hastalıktır. Bakteriler yağmurla taşınır ve hasatta sırıkla vurma, budama, dolu ve don yaralarından ağaca girerek dallarda urlar oluşturur. Yarasız hasat ve aletlerin dezenfeksiyonu en önemli önlemlerdir.

Zeytinde dalların aniden kuruması neden olur?

İlkbahar ve yaz başında bir ya da birkaç dalın aniden solup kuruması genellikle verticillium solgunluğu belirtisidir. Toprak kökenli bu hastalığın tedavisi yoktur; kuruyan dallar kesilip uzaklaştırılmalı, zeytinliğe pamuk ve domatesgiller ekilmemelidir.

Zeytin budaması ne zaman yapılır?

Genellikle hasattan sonra, şiddetli soğukların geçtiği kış sonu ile ilkbahar başında, yağışsız ve kuru havada yapılır. Hastalıklı ağaçlar en son budanır ve aletler dezenfekte edilir.

Halil İbrahim Çelik
HasTürk Gübre Yöneticisi

Sorunuz varsa yorumlara yazın ya da topluluğa sorun.

Yazar hakkında bilgi edininLinkedIn profiliInstagram

Yorumlar 0

Yorum yapmak için üye girişi gerekir. İlk yorumlarınız kısa bir kontrolden sonra yayınlanır.Giriş Yap / Üye Ol

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Benzer Yazılar

Tümü