Sarımsak Hastalıkları: Pas, Beyaz Çürüklük ve Diğer Sorunların Tanınması
Sarımsak dayanıklı bir bitki olarak bilinse de toprak kaynaklı çürüklükler, pas ve depoda görülen küfler hasadı ciddi şekilde düşürebilir. Hastalıkların çoğu sağlıklı diş seçimi, ekim nöbeti ve iyi drenajla önlenebilir.

Sarımsak hastalıkları içinde en yaygın olanlar yapraklarda turuncu kabarcıklar yapan pas, dişleri beyaz küfle çürüten beyaz çürüklük, mildiyö ve depoda görülen mavi küftür. Korunmanın temeli sağlıklı tohumluk diş, 3–4 yıllık ekim nöbeti, süzek toprak, dengeli gübre ve iyi kurutmadır.
Sarımsak hastalıkları, özellikle sonbaharda dikilip kışı tarlada geçiren sarımsakta ilkbahara doğru kendini gösterir. Sarımsak uzun bir yetiştirme dönemine sahiptir: Ekim–kasımda dikilen dişler haziran–temmuzda hasat edilir. Bu sekiz-dokuz aylık süre boyunca bitki yağmurlu kış aylarını, nemli ilkbaharı ve ısınan havayı yaşar. Her dönemin kendine özgü sorunları vardır. Bu yazıda sarımsakta en sık görülen hastalıkları belirtileriyle anlatıyor ve ekimden depoya kadar alınabilecek önlemleri sıralıyoruz. İlaç dozu vermiyoruz; ruhsatlı bir ürün kullanılacaksa etiket talimatına uyulmalı, ürün seçimi için müşteri hizmetlerimize danışılmalıdır.
Pas (Puccinia allii)
Belirti: Yapraklarda önce küçük beyazımsı benekler, ardından turuncu ya da pas renginde, toz çıkaran kabarcıklar görülür. Ağır durumlarda yapraklar sararır ve erken kurur. Mevsim ilerledikçe kabarcıklar koyulaşıp siyahımsı bir renk alabilir.
Ne zaman? İlkbaharda ılık (10–20 °C) ve nemli havada, özellikle sık dikilmiş ve az havalanan tarlalarda.
Etkisi: Yapraklar erken kuruduğu için baş küçük kalır. Hastalık dişleri doğrudan çürütmez ama verimi belirgin şekilde düşürür.
Ne yapılır: Sıra arasını geniş tutun, azotlu gübreyi aşırıya kaçırmayın, hastalıklı yaprakları toplayın. Pas, pırasa ve soğanda da görüldüğü için bu bitkileri sarımsağın hemen yanına dikmemek yayılmayı yavaşlatır.
Beyaz çürüklük (Sclerotium cepivorum)
Belirti: Yaşlı yapraklar uçtan başlayarak sararır ve bitki solar. Bitki kolayca çekilip çıkar; kökler çürümüştür. Dişlerin dibinde beyaz, pamuksu bir küf ve bu küfün içinde haşhaş tanesi büyüklüğünde siyah, sert tanecikler (sklerot) bulunur.
Neden önemli? Sarımsağın en tehlikeli hastalığıdır. Siyah tanecikler toprakta 15–20 yıl canlı kalabilir ve soğangil kökleri yaklaştığında yeniden etkinleşir.
Ne yapılır: Hastalıklı bitkileri çevresindeki toprakla birlikte söküp bahçeden uzaklaştırın, kompost yığınına atmayın. Hastalık görülen alana uzun yıllar sarımsak, soğan ve pırasa dikmeyin. Alet ve ayakkabılarla toprağın başka parsellere taşınmasını önleyin.
Mildiyö (Peronospora destructor)
Belirti: Yapraklarda soluk, uzunlamasına lekeler; nemli sabahlarda bu lekelerin üzerinde gri-mor bir küf. Yaprak uçları kıvrılıp kurur.
Ne zaman? Serin, sisli ve çiyli havalarda. Sarımsakta soğandaki kadar yaygın değildir ama nemli yıllarda görülebilir.
Ne yapılır: Havadar dikim, sabah sulaması ve hastalıklı yaprakların temizlenmesi.
Mavi küf (Penicillium)
Belirti: Tarlada nadiren, depoda sıkça görülür. Dişlerde sarımsı yumuşak lekeler, üzerinde mavi-yeşil, tozlu bir küf. Ekim için kullanılan küflü dişler tarlada çürür ve boşluklar oluşturur.
Ne yapılır: Hasattan sonra başları iyice kurutun, yaralı başları ayırın ve serin, havadar bir yerde saklayın. Ekim için yalnızca sağlam, küfsüz dişleri kullanın.
Fusarium kök ve baş çürüklüğü
Belirti: Yapraklar uçtan sararır, kökler pembe-kahverengi renk alır, baş tabanında yumuşama görülür. Sıcak dönemde ve hasada yakın aylarda belirginleşir.
Ne yapılır: Su birikmesini önleyin, toprağı aşırı ıslak tutmayın, hasadı geciktirmeyin ve ekim nöbeti uygulayın.
Sap ve soğan nematodu (Ditylenchus dipsaci)
Belirti: Bitkilerde bodurluk, yapraklarda şişkinlik ve kıvrılma, başta süngerimsi yumuşama ve çatlama. Belirti gösteren bitkiler tarlada öbek öbek görülür.
Ne yapılır: Nematod çoğunlukla bulaşık tohumluk dişlerle taşınır. Güvenilir kaynaktan tohumluk almak ve hastalık görülen alanda uzun süre soğangil yetiştirmemek en etkili önlemdir.
Virüs hastalıkları
Belirti: Yapraklarda sarı çizgiler ve mozaik desen, bodur büyüme ve küçük başlar. Virüsler dişlerle nesilden nesile taşınır ve yaprak bitleriyle yayılır.
Ne yapılır: Virüs belirtisi gösteren bitkilerin dişlerini ertesi yılın tohumluğu olarak kullanmayın. Her yıl en sağlıklı ve en iri başlardan tohumluk ayırmak, virüs yükünün yıllar içinde artmasını önler.
Sarımsak hastalıkları ile karıştırılan sorunlar
| Görünüm | Olası neden | Hastalık mı? |
|---|---|---|
| Yaprak uçlarında sararma (kışın) | Soğuk, don | Hayır |
| İlkbaharda genel soluk yeşil renk | Azot eksikliği, su birikmesi | Hayır |
| Mayıs–hazirandan itibaren yaprakların sararması | Olgunlaşma | Hayır, hasat yaklaşıyor |
| Turuncu kabarcıklar | Pas | Evet |
| Dişlerde beyaz küf ve siyah tanecikler | Beyaz çürüklük | Evet |
Hasat zamanı yaklaştığında alttan başlayan doğal sararma normaldir ve hastalıkla karıştırılmamalıdır. Soğanda görülen benzer sorunlar için soğan hastalıkları yazımıza göz atabilirsiniz.
Sarımsak hastalıkları nasıl önlenir?
- Sağlıklı tohumluk: Sert, iri, küfsüz ve yarasız dişler seçin. Market sarımsakları çoğu zaman çimlenmeyi geciktiren işlemlerden geçmiştir ve hastalık geçmişi bilinmez.
- Ekim nöbeti: Aynı yere en az 3–4 yıl sarımsak, soğan ya da pırasa dikmeyin.
- Drenaj: Kış yağmurlarında su biriken yerlerde masura yapın.
- Aralık: Sıra arası 25–30 cm, sıra üzeri 10–15 cm bırakın.
- Dengeli besleme: Aşırı azot yaprakları yumuşatır ve pası kolaylaştırır.
- Temizlik: Hastalıklı bitki artıklarını tarlada bırakmayın.
- Hasat ve kurutma: Başları zamanında söküp gölgede, havadar bir yerde 2–3 hafta kurutun.
Doğru dikim zamanı ve derinliği için sarımsak ve soğan dikimi yazımız, dengeli besleme için ise sarımsak gübreleme yazımız yol gösterecektir.
Toprak ve mantar hastalıkları
Organik maddesi yüksek, havadar ve süzek bir toprak, kök çürüklüklerine karşı en iyi korumadır. Sarımsak hafif asitten hafif kireçliye kadar geniş bir pH aralığında yetişir; ama ağır ve su tutan killi topraklarda kök hastalıkları çok daha sık görülür. Toprak tepkimesi hakkında bilgi için toprak pH nedir yazımıza bakabilirsiniz. Yapraklarda mantar lekelerinin ilk belirdiği dönemde koruyucu bir bitki spreyi yayılmayı yavaşlatabilir; bu tür ürünler hastalığı tedavi etmekten çok önlemeye yardımcı olur.
Depolamada dikkat
Sarımsak hastalıkları yalnızca tarlada değil depoda da kayba yol açar. Başları sapları ve kökleri kurumadan depolamayın, ıslak ya da güneşte yanmış başları ayırın. 0–4 °C ya da serin bir oda sıcaklığı ve düşük nem, uzun saklama için uygundur. Depoda yumuşayan, küflenen başları hemen ayırmak, hastalığın komşu başlara geçmesini önler. Doğru yapılan bir hasat ve kurutma, ertesi yılın tohumluğunun da sağlıklı olmasını sağlar; böylece sarımsak hastalıkları ile mücadele her yıl biraz daha kolaylaşır.
Bu Yazıyla İlgili Ürünler
HasTürk Mağaza'da
Sık Sorulan Sorular
Sarımsak yaprağında turuncu lekeler neden olur?
Turuncu, toz çıkaran kabarcıklar genellikle pas hastalığıdır. Nemli ve ılık ilkbahar havasında, sık dikilmiş tarlalarda yaygınlaşır.
Sarımsakta beyaz çürüklük nasıl anlaşılır?
Bitki solar ve kolayca çekilip çıkar; dişlerin dibinde beyaz pamuksu bir küf ve haşhaş tanesi büyüklüğünde siyah tanecikler görülür.
Beyaz çürüklük görülen yere tekrar sarımsak ekilir mi?
Ekilmemelidir. Hastalığın siyah tanecikleri toprakta 15–20 yıl canlı kalabilir; bu alanda uzun süre sarımsak, soğan ve pırasa yetiştirilmemelidir.
Sarımsak yaprakları neden sararır?
Kışın soğuk, ilkbaharda azot eksikliği ya da su birikmesi, hasada yakın dönemde ise doğal olgunlaşma en sık nedenlerdir. Turuncu kabarcık ya da kök çürüklüğü varsa hastalık düşünülmelidir.









Yorumlar 0
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.