İçeriğe geç
Ana Sayfa › Sebze ve Meyve › Yer Elması Yetiştirme: Kışın Topraktan Çıkan Lezzetli Yumru
Sebze ve Meyve

Yer Elması Yetiştirme: Kışın Topraktan Çıkan Lezzetli Yumru

Yazın ayçiçeğini andıran sarı çiçekler açan yer elması, kışın topraktan çıkarılan çıtır yumrularıyla bilinir. Kolay yetişir, ama bahçede kontrolsüz yayılmaması için birkaç önlem gerekir.

MÇ
· 4 dk okuma
Topraktan çıkarılmış yer elması yumruları

Fotoğraf: Christian Guthier · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Yer elması yetiştirme çok kolaydır: Yumrular şubat–nisan ya da sonbaharda 10–15 cm derinliğe ve 40–50 cm arayla dikilir. Bitki 2–3 metre boylanır, yaz sonunda sarı çiçekler açar. Yaprak ve saplar kuruduktan sonra, kasımdan marta kadar ihtiyaç oldukça hasat edilir. Topraktaki küçük yumru parçaları yeniden sürdüğü için yayılmayı kontrol etmek gerekir.

Yer elması yetiştirme, bahçede en az emekle en çok ürün veren işlerden biridir. Ayçiçeğinin yakın akrabası olan bu bitki, yazın 2–3 metreye kadar boylanır ve yaz sonunda parlak sarı çiçekler açar. Asıl hazinesi ise toprağın altındadır: Kasım ayından itibaren topraktan çıkarılan, şekli zencefile benzeyen, kabuğu ince ve içi çıtır yumrular. Kış aylarında taze olarak hasat edilebilen nadir sebzelerden biridir. Ancak yer elması o kadar kolay yetişir ki, kontrol edilmezse bahçenin bir köşesini tamamen ele geçirebilir. Bu yazıda yer elmasının dikiminden hasadına, yayılmasını kontrol etmekten saklamaya kadar bilmeniz gerekenleri anlatıyoruz.

Yer elmasını tanıyalım

Yer elması (Helianthus tuberosus), Kuzey Amerika kökenli, ayçiçeği cinsinden çok yıllık bir bitkidir. Halk arasında Kudüs enginarı adıyla da bilinir; ancak ne Kudüs ile ne de enginarla bir ilgisi vardır. Yumrularının tadı enginarı andırdığı için bu isim verilmiştir.

Yumruları, çoğu sebzenin aksine nişasta yerine inülin adı verilen bir lif depolar. Bu yüzden lif bakımından zengindir. Ancak inülin bazı kişilerde, özellikle ilk kez bol miktarda yendiğinde, şişkinlik yapabilir; az miktarla başlamak iyi olur.

Yer elması yetiştirme için yer seçimi

Yer elmasının yeri, iki nedenle dikkatle seçilmelidir:

  • Boyu: Bitki 2–3 metreye kadar boylanır ve yanındaki bitkileri gölgede bırakır. Bahçenin kuzey kenarı ya da bir çit boyu idealdir.
  • Yayılması: Hasatta toprakta kalan en küçük yumru parçası bile ertesi yıl yeniden sürer. Bu yüzden yer elmasını sebze bahçesinin ortasına değil, ayrı bir köşeye ya da sınırlandırılmış bir yatağa dikmek gerekir.

Yer elması güneşli yerleri sever ama yarı gölgeye de toleranslıdır. Toprak konusunda hiç seçici değildir; fakir, kumlu ve killi topraklarda bile yetişir. En iri ve düzgün yumruları ise gevşek, süzek ve orta derecede verimli topraklarda verir.

Dikim

Yer elması, tohumdan değil yumrudan yetiştirilir. Marketten aldığınız sağlıklı yumrular bile dikim için kullanılabilir.

  1. Zaman: Şubat sonundan nisana kadar ya da sonbaharda dikilebilir. Toprak donmuş ya da çamur hâlinde olmamalıdır.
  2. Yumru seçimi: Ceviz ya da yumurta büyüklüğünde, sağlam ve birkaç gözü olan yumrular seçin. Büyük yumrular, her parçada en az iki göz kalacak şekilde bölünebilir.
  3. Derinlik: Yumruları 10–15 cm derinliğe dikin.
  4. Aralık: Sıra üzeri 40–50 cm, sıra arası 75–90 cm bırakın.
  5. Toprak hazırlığı: Dikimden önce toprağa bir miktar olgun kompost ya da solucan gübresi karıştırmak verimi artırır.

Bakım

Yer elması bahçenin en az bakım isteyen bitkilerinden biridir.

  • Sulama: Yerleştikten sonra kuraklığa dayanıklıdır; ancak yumru oluşumu döneminde, yaz sonunda düzenli sulama yumruların iri olmasını sağlar.
  • Çapa ve boğaz doldurma: Bitkiler 30 cm boya ulaştığında dibine toprak çekmek, rüzgâra karşı destek sağlar ve yumru gelişimini artırır.
  • Destek: Rüzgârlı yerlerde uzun gövdeler devrilebilir; sıranın iki yanına gerilen bir iple destek verilebilir.
  • Tepe kesme: Bazı yetiştiriciler, yaz sonunda bitkilerin boyunu 1,5 metreye kadar kısaltır; bu, rüzgâr zararını azaltır.
  • Gübre: Fazla azot, bol yaprak ama küçük yumru demektir. Ekim öncesi verilen organik gübre genellikle yeterlidir.

Hasat: Kasımdan marta kadar

Yer elmasının en güzel yanı, hasadın kış boyunca yapılabilmesidir.

  • Sonbaharda yapraklar sararıp saplar kuruduğunda yumrular olgunlaşmıştır. Bu genellikle ekim sonu–kasım arasına denk gelir.
  • Kuruyan sapları toprak seviyesinden 10–15 cm yukarıdan kesin.
  • Yumrular toprakta kışı rahatlıkla geçirir ve hafif donlardan sonra tadı daha tatlı hâle gelir. Bu yüzden ihtiyaç oldukça, kış boyunca bir bel küreği ya da çatalla hasat edebilirsiniz.
  • Toprağın donduğu çok soğuk bölgelerde, hasadı kolaylaştırmak için yer elması sırasının üzerine kalın bir saman ya da yaprak malçı serin.

Kış boyunca bahçeden hasat edilebilecek diğer sebzeler için kışlık sebzeler listesi yazımıza göz atabilirsiniz.

Yayılmayı kontrol etmek

Yer elmasını kontrol altında tutmak için:

  • Hasatta yumruların tamamını, küçük olanlar dahil, toplamaya çalışın.
  • Ertesi yıl istenmeyen yerlerden çıkan sürgünleri erken dönemde sökün.
  • Yer elmasını 40–50 cm derinliğe gömülü kök engelleriyle sınırlandırılmış bir yatakta ya da büyük kaplarda yetiştirin.
  • Bahçenizden çıkan yumru artıklarını kompost yığınına atmayın; kompostta da filizlenebilirler.

Saklama

Yer elması yumrularının kabuğu çok incedir ve patatese göre çok daha çabuk su kaybeder.

  • Hasat edilen yumrular yıkanmadan, delikli bir poşet içinde buzdolabının sebzeliğinde 1–2 hafta saklanabilir.
  • Daha uzun saklama için yumrular nemli kum içinde, serin ve karanlık bir yerde birkaç ay dayanır.
  • En iyi saklama yeri yine topraktır; mümkünse ihtiyaç kadarını hasat edin.

Kök ve yumru sebzelerin kış boyunca saklanmasıyla ilgili diğer yöntemler için kışlık sebze saklama yazımıza bakabilirsiniz.

Saksıda yer elması

Yer elması, en az 40–50 litrelik ve derin bir saksıda da yetiştirilebilir. Saksı, yayılma sorununu tamamen ortadan kaldırır. Sebze toprağıyla doldurulmuş bir saksıya 2–3 yumru dikmek yeterlidir. Uzun boylu bitkinin rüzgârda devrilmemesi için saksıyı korunaklı bir yere koyun.

Hasat sırasında yumruları zedelemeden çıkarmak için küçük bir bahçe küreği işinizi kolaylaştırır.

Yer elması ile benzer kış sebzeleri

Yer elması, kışın bahçeden taze çıkarılabilen az sayıdaki sebzeden biridir. Aynı dönemde kara turp, kırmızı pancar ve havuç gibi kök sebzeler de topraktan hasat edilir. Bu sebzeleri aynı bahçede birlikte yetiştirmek, kış boyunca kilerinizi taze sebzeyle doldurur. Kışlık turpların yetiştirilmesi için kara turp yetiştirme yazımıza göz atabilirsiniz.

Mutfakta yer elması

Yer elması çiğ olarak ince dilimlenip salatalara eklenebilir; çıtır ve hafif tatlı bir tadı vardır. Zeytinyağlı yemeklerde, fırında, çorbalarda ve püre olarak da tüketilir. Kabuğu ince olduğu için iyice fırçalayarak yıkamak çoğu zaman yeterlidir. Kesildikten sonra rengi kararabilir; bu yüzden kesilen yumruları limonlu suda bekletmek iyi olur.

Yer elması yetiştirme, bahçenin bir köşesini kışın taze sebzeyle dolduran keyifli bir iştir. Doğru yere dikip yayılmasını kontrol ettiğinizde, her kış toprağın altından çıkan bu çıtır yumrular sofranızın vazgeçilmezi olacaktır.

Bu Yazıyla İlgili Ürünler

HasTürk Mağaza'da

Mağazaya Git
HG Premium Sebze Yetiştirme ToprağıHG Premium Sebze Yetiştirme Toprağı249 TL
Raco Bahçe El KüreğiRaco Bahçe El Küreği425 TL
HG Fidan ToprağıHG Fidan Toprağı299 TL
Hastürk Katı Solucan Gübresi 20 KgHastürk Katı Solucan Gübresi 20 Kg1.475 TL

Sık Sorulan Sorular

Yer elması ne zaman dikilir?

Yumrular şubat sonundan nisana kadar ya da sonbaharda, toprak donmuş veya çamur hâlinde değilken 10–15 cm derinliğe ve 40–50 cm arayla dikilir.

Yer elması ne zaman hasat edilir?

Sonbaharda yapraklar sararıp saplar kuruduğunda, genellikle ekim sonu–kasımda olgunlaşır. Yumrular toprakta kışı geçirdiği için kasımdan marta kadar ihtiyaç oldukça hasat edilebilir.

Yer elması bahçede yayılır mı?

Yayılır. Hasatta toprakta kalan küçük yumru parçaları ertesi yıl yeniden sürer. Yayılmayı önlemek için yumruların tamamı toplanmalı, istenmeyen sürgünler sökülmeli ya da bitki sınırlandırılmış bir yatakta yetiştirilmelidir.

Yer elması nasıl saklanır?

Yıkanmamış yumrular buzdolabında delikli poşette 1–2 hafta, nemli kum içinde serin ve karanlık bir yerde birkaç ay saklanabilir. En iyi saklama yeri topraktır; ihtiyaç kadarı hasat edilmelidir.

MÇ
HasTürk Gübre Ekibi

Sorunuz varsa yorumlara yazın ya da topluluğa sorun.

Yazar hakkında bilgi edinin

Yorumlar 0

Yorum yapmak için üye girişi gerekir. İlk yorumlarınız kısa bir kontrolden sonra yayınlanır.Giriş Yap / Üye Ol

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Benzer Yazılar

Tümü