Yeşil Gübreleme: Fiğ, Bakla ve Çavdarla Toprağı Kışın Beslemek
Kışın boş kalan tarhlara ekilen ve ilkbaharda toprağa karıştırılan bitkiler, toprağa hem organik madde hem de azot kazandırır. Yeşil gübrelemenin hangi bitkilerle, ne zaman ve nasıl yapılacağını anlatıyoruz.

Fotoğraf: Alandmanson · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Yeşil gübreleme, boş kalan toprağa fiğ, bakla, bezelye, çavdar ya da arpa gibi bitkiler ekip bunları çiçeklenme döneminde toprağa karıştırmaktır. Baklagiller havanın azotunu toprağa bağlar, tahıllar ise bol organik madde bırakır. Ilıman bölgelerde ekim ekim–kasım, toprağa karıştırma ise ilkbaharda dikimden 2–4 hafta önce yapılır.
Sonbaharda hasadı biten sebze tarhları çoğu zaman ilkbahara kadar çıplak kalır. Bu aylar boyunca yağmur toprağı döver, besinleri yıkar, yabani otlar boş alanı kaplar. Oysa aynı tarhlar kış boyunca toprağı besleyen bir "yeşil örtü" ile değerlendirilebilir. Yeşil gübreleme, toprağa organik madde ve azot kazandırmanın en eski, en ucuz ve en etkili yollarından biridir. Yüzyıllardır çiftçilerin uyguladığı bu yöntem, bugün ev bahçeleri için de çok değerlidir. Bu yazıda yeşil gübrelemenin ne olduğunu, hangi bitkilerin kullanıldığını, ne zaman ekilip ne zaman toprağa karıştırılacağını ve toprağa neler kazandırdığını anlatıyoruz.
Yeşil gübreleme nedir?
Yeşil gübreleme; bir tarlaya ya da tarha ürün almak için değil, toprağı beslemek için bitki yetiştirmek ve bu bitkileri yeşilken, genellikle çiçeklenme döneminde, toprağa karıştırmaktır. Toprağa karışan bitki kütlesi, toprak canlıları tarafından ayrıştırılır; bu süreçte toprağa organik madde ve besin kazandırılır.
Yeşil gübre bitkileri büyürken de çalışır: Kökleriyle toprağı gevşetir, yapraklarıyla toprağı yağmurdan ve erozyondan korur, yabani otların çimlenmesini baskılar.
Toprağa neler kazandırır?
- Azot: Fiğ, bakla, bezelye ve yonca gibi baklagiller, köklerindeki bakteriler sayesinde havanın azotunu toprağa bağlar. İyi gelişmiş bir baklagil örtüsü, ardından gelen sebzenin azot ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılayabilir.
- Organik madde: Toprağa karışan yeşil kütle, toprağın organik maddesini artırır, su tutma kapasitesini ve yapısını iyileştirir. Organik maddenin toprağa etkileri için toprakta organik madde yazımıza göz atabilirsiniz.
- Toprak yapısı: Derin kökler sıkışmış katmanları deler, toprağı havalandırır. Bu konuda toprak sıkışması yazımız ayrıntılı bilgi verir.
- Besin koruma: Kış yağmurlarıyla yıkanıp gidecek besinler bitkiler tarafından tutulur ve ilkbaharda toprağa geri döner.
- Yabani ot baskısı: Sık bir örtü, yabani otlara yer bırakmaz.
- Toprak canlılığı: Solucanlar ve faydalı mikroorganizmalar çoğalır.
Hangi bitkiler kullanılır?
| Bitki | Grup | Avantajı | Not |
|---|---|---|---|
| Fiğ | Baklagil | Bol azot, soğuğa dayanıklı | Tahılla karışık ekildiğinde tırmanacak destek bulur |
| Bakla | Baklagil | İri kütle, derin kök, kışa dayanıklı | Küçük bahçeler için çok uygun |
| Bezelye | Baklagil | Hızlı gelişir, azot bağlar | Yemeklik tohum da kullanılabilir |
| Çavdar | Tahıl | Çok soğuğa dayanıklı, bol kök ve kütle | Toprağa karıştırmayı geciktirmeyin |
| Arpa, yulaf | Tahıl | Hızlı örtü, organik madde | Yulaf soğuk bölgelerde donabilir |
| Hardal | Turpgil | Çok hızlı gelişir | Lahanagillerle aynı yere ekilmemeli |
| Facelya | Diğer | Arılar için değerli, hızlı | Hafif donlara dayanır |
En dengeli sonuç genellikle bir baklagil ile bir tahılın karışımından alınır. Örneğin fiğ ile çavdar ya da arpa karışımı; tahıl bol organik madde ve fiğe tırmanacak destek sağlarken, fiğ azotu bağlar.
Ne zaman ekilir?
Kışlık yeşil gübre bitkileri, ılıman bölgelerde ekim ve kasım aylarında ekilir. Bitkilerin kışa girmeden birkaç yapraklı olması gerekir; bu yüzden kasım ortasından sonraki ekimler soğuk bölgelerde riskli olabilir. Soğuk bölgelerde çavdar, kışa en dayanıklı seçenektir.
Kasım başında boşalan tarhlarınız varsa, bakla ya da fiğ-arpa karışımı ekmek için hâlâ geç değildir. Bakla ekiminin ayrıntıları için bakla ekimi yazımıza bakabilirsiniz.
Nasıl ekilir?
- Tarhı hasat artıklarından ve yabani otlardan temizleyin.
- Toprağı yüzeysel olarak gevşetin; derin bir işleme gerekmez.
- Tohumları serpme ya da sıra hâlinde ekin. Bakla ve bezelye 3–5 cm, fiğ 2–4 cm, tahıllar 2–3 cm derinliğe ekilir.
- Tohumların toprakla temasını sağlamak için tırmıkla hafifçe karıştırın ve bastırın.
- Yağmur yoksa bir kez sulayın; sonrasında kış yağışları genellikle yeterlidir.
Küçük bahçelerde yemeklik bezelye tohumları da yeşil gübre olarak kullanılabilir.
Ne zaman ve nasıl toprağa karıştırılır?
Yeşil gübrelemenin en önemli anı, bitkilerin toprağa karıştırıldığı zamandır.
- Doğru zaman: Bitkiler çiçeklenmeye başladığında, yani en fazla kütleye ulaştıkları ama henüz sertleşmedikleri dönemde. Bu, ılıman bölgelerde genellikle mart–nisan aylarına denk gelir.
- Dikimden önce bekleme: Bitkiler toprağa karıştırıldıktan sonra ayrışmaları için 2–4 hafta beklenmelidir. Taze yeşil kütle ayrışırken bir süre topraktaki azotu kullanır; hemen ekim yapılırsa fideler geçici olarak aç kalabilir.
- Yöntem: Bitkileri önce biçin ya da tırpanlayın, birkaç gün soldurun, ardından parçalayarak toprağın üst 10–15 cm'sine karıştırın. Bitkileri çok derine gömmek ayrışmayı yavaşlatır.
- Alternatif: Toprağı hiç işlemek istemiyorsanız, biçilen bitkileri yüzeyde malç olarak bırakabilir ve fideleri bu örtünün arasına dikebilirsiniz.
Çavdar ve arpa gibi tahıllar başaklanıp sertleştikten sonra karıştırılırsa ayrışmaları çok yavaşlar. Bu yüzden zamanlamayı kaçırmamak önemlidir.
Küçük bahçe ve yükseltilmiş yataklarda
Yeşil gübreleme yalnızca tarlalar için değildir. Birkaç metrekarelik bir sebze tarhında ya da yükseltilmiş bir yatakta da aynı yöntem uygulanabilir. Küçük alanlarda bakla ve bezelye en pratik seçeneklerdir: Tohumları iri olduğu için kolay ekilir, kışa dayanıklıdır ve ilkbaharda makasla kolayca kesilip parçalanabilir. İsterseniz baklanın bir kısmını yeşil gübre olarak toprağa karıştırıp bir kısmını hasat için bırakabilirsiniz. Yükseltilmiş yataklarda ise kesilen bitkileri doğrudan yüzeyde bırakıp üzerine ince bir kompost tabakası sermek, toprağı hiç bozmadan beslemenin kolay bir yoludur.
Yeşil gübreleme tek başına yeterli mi?
Yeşil gübreleme, toprağın uzun vadeli sağlığı için güçlü bir araçtır; ama özellikle fosfor ve potasyum açısından fakir topraklarda tek başına yeterli olmayabilir. Kompost ve olgun gübre gibi organik kaynaklarla birlikte kullanıldığında en iyi sonucu verir. Yeşil gübreyi toprağa karıştırırken bir miktar solucan gübresi eklemek, ayrışmayı hızlandırır ve toprak canlılarını destekler.
Uzun süre aynı ürünle yorulmuş bir bahçenin canlandırılması için yorgun bahçe toprağını canlandırma yazımız, kış öncesi bahçe işleri için ise kış öncesi bahçe temizliği ve malçlama yazımız yol gösterir.
Yeşil gübreleme, kış boyunca boş kalacak toprağı bir yük olmaktan çıkarıp bir yatırıma dönüştürür. Bu kasım bir tarhınıza fiğ ve çavdar, bir başkasına bakla ekin; ilkbaharda toprağın renginden ve kokusundan farkı göreceksiniz.
Bu Yazıyla İlgili Ürünler
HasTürk Mağaza'da
Sık Sorulan Sorular
Yeşil gübreleme nedir?
Boş kalan toprağa fiğ, bakla, bezelye ya da çavdar gibi bitkiler ekip bunları çiçeklenme döneminde yeşilken toprağa karıştırmaktır. Toprağa organik madde ve baklagillerle azot kazandırır.
Yeşil gübre bitkileri ne zaman ekilir?
Kışlık yeşil gübre bitkileri ılıman bölgelerde ekim ve kasım aylarında ekilir. Soğuk bölgelerde kışa en dayanıklı seçenek çavdardır.
Yeşil gübre ne zaman toprağa karıştırılır?
Bitkiler çiçeklenmeye başladığında, genellikle mart–nisan aylarında biçilip toprağın üst 10–15 cm'sine karıştırılır. Ekim ya da dikimden önce 2–4 hafta beklenmelidir.
Yeşil gübreleme için en iyi bitki hangisi?
En dengeli sonuç bir baklagil ile bir tahılın karışımından alınır. Fiğ ile çavdar ya da arpa karışımı hem azot hem de bol organik madde sağlar; küçük bahçelerde bakla da çok uygundur.









Yorumlar 0
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.