Şebboy Yetiştirme: İlkbaharın Kokulu Çiçeğini Sonbaharda Hazırlamak
Şebboy, ilkbaharda açan sarı, turuncu ve bordo tonlarındaki kokulu çiçekleriyle eski Türk bahçelerinin vazgeçilmezidir. Yazın tohumdan yetiştirilen ya da sonbaharda fide olarak dikilen şebboy, kışı dışarıda geçirir ve mart–mayıs arasında bahçeyi kokusuyla doldurur.

Fotoğraf: David Monniaux · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Şebboy yetiştirme için tohumlar mayıs–temmuz arasında ekilir, fideler eylül–kasım arasında 25–30 cm arayla, güneşli ve süzek bir yere dikilir. Şebboy hafif kireçli toprağı sever ve su birikmesine dayanamaz. Kışı dışarıda geçirir, mart–mayıs arasında açar. Gür bitki için genç fidelerin uçları kırpılır.
Şebboy yetiştirme, eski bahçelerin ve köy evlerinin önündeki o tanıdık kokuyu yeniden yakalamak isteyenler için harika bir başlangıçtır. Bilimsel adı Erysimum cheiri (eski adıyla Cheiranthus cheiri) olan şebboy, lahanagiller ailesindendir. İlkbaharda sarı, turuncu, kırmızı, bordo ve mor tonlarında açan çiçekleri, özellikle akşam saatlerinde baharlı ve tatlı bir koku yayar. Lalelerle aynı dönemde açtığı için soğanlı çiçeklerin en güzel eşlikçilerinden biridir. Bu yazıda şebboyu tohumdan çiçeğe kadar nasıl yetiştireceğinizi ve kasım ayında yapılması gerekenleri anlatıyoruz.
Şebboyu tanıyalım
- Yaşam döngüsü: Aslında kısa ömürlü çok yıllık bir bitkidir, ama bahçelerde genellikle iki yıllık olarak yetiştirilir. Birinci yıl yaprak ve kök geliştirir, kışı geçirir ve ikinci ilkbaharda çiçek açar.
- Boy: Çeşide göre 20–60 cm.
- Çiçeklenme: Mart–mayıs. Serin bölgelerde haziran başına kadar sürebilir.
- Kökeni: Akdeniz havzası. Bu yüzden kuru, taşlık ve kireçli ortamlara alışkındır; eski duvar diplerinde ve taş aralarında kendiliğinden yetişebilir.
- Koku: Bahçede en güçlü kokulu ilkbahar çiçeklerinden biridir.
Şebboy yetiştirme takvimi
| Dönem | Yapılacak iş |
|---|---|
| Mayıs–temmuz | Tohum ekimi |
| Temmuz–ağustos | Fidelerin şaşırtılması, uç alma |
| Eylül–kasım | Kalıcı yerine dikim |
| Aralık–şubat | Kış dinlenmesi, az sulama |
| Mart–mayıs | Çiçeklenme |
| Haziran | Söküm ya da tohum toplama |
Kasım ayı, şebboy fidelerini kalıcı yerine dikmek için hâlâ uygun bir zamandır. Fideler kış gelmeden kök salarsa ilkbaharda daha gür ve erken çiçek açar. Sonbaharda bahçeye dikilebilecek diğer çiçekler için sonbaharda dikilecek çiçekler yazımıza bakabilirsiniz.
Tohum ekimi
- Zaman: Mayıs sonu ile temmuz arası. Ilıman bölgelerde ağustos başına kadar ekim yapılabilir.
- Ortam: Viyole ya da açık havada hazırlanmış bir tohum yatağına ekin. Tohumlar orta büyüklüktedir ve kolay çimlenir.
- Derinlik: Yaklaşık 0,5 cm. Üzerini ince bir toprak tabakasıyla örtün.
- Çimlenme: 15–20 °C'de 1–2 hafta içinde çimlenir.
- Şaşırtma: Fideler 4–5 yapraklı olunca ayrı ayrı küçük saksılara ya da 15 cm arayla fide yatağına alın.
Viyolde tohum çimlendirmenin adımları için fide viyolü ile tohum çimlendirme yazımıza göz atabilirsiniz.
Uç alma: gür bitkinin sırrı
Fideler 10–15 cm boya ulaştığında büyüme ucunu parmaklarınızla kırpın. Bu işlem bitkinin yandan dallanmasını sağlar. Uç alma yapılmayan şebboylar tek bir uzun gövde yapar ve ilkbaharda tek bir çiçek salkımı verir. Uç alınanlar ise yuvarlak, gür ve çok sayıda çiçek salkımlı bir bitkiye dönüşür. Uç alma ağustos sonuna kadar yapılmalıdır.
Yer ve toprak
- Işık: Tam güneş en iyisidir. Yarı gölgede de yetişir ama çiçek sayısı azalır.
- Toprak: Süzek, orta verimlilikte ve hafif kireçli. pH 6,5–8 aralığını sever. Ülkemizin kireçli topraklarının çoğu şebboy için uygundur.
- Drenaj: Şebboyun en büyük düşmanı kışın biriken sudur. Ağır killi topraklarda bol kum, perlit ve kompost ekleyin ya da yükseltilmiş yatak kullanın.
- Besin: Aşırı verimli toprak ve fazla azot, bol yaprak ama az çiçek ve kışa dayanıksız yumuşak dokular verir.
Toprak tepkimesi ve kireçli toprak hakkında bilgi için toprak pH nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Kalıcı yerine dikim
- Dikim yerini 25–30 cm derinliğinde işleyin ve gerekirse drenajı düzeltin.
- Fideleri 25–30 cm arayla dikin.
- Fidenin kök boğazını toprak seviyesinde tutun, derine gömmeyin.
- Toprağı köklerin çevresine iyice bastırın; şebboy gevşek toprakta rüzgârla sallanıp kök kaybedebilir.
- Bir kez bol can suyu verin.
Rüzgârlı yerlerde fidelerin dibine biraz toprak doldurmak, kış rüzgârlarında bitkinin yerinden oynamasını önler.
Saksıda şebboy
Şebboy balkon ve teras saksılarında da çok güzel görünür. En az 20 cm derinliğinde, drenaj delikli saksılar kullanın. Saksı toprağına bir miktar perlit ekleyin. Saksıdaki şebboy kışın yağmurdan biraz korunaklı bir köşeye alınabilir, ama tamamen kapalı ve ılık bir yere taşınmamalıdır; çiçek açmak için soğuk döneme ihtiyaç duyar. Hercai menekşe ve soğanlı çiçeklerle aynı saksıda karışık dikilebilir. Hercai menekşe yetiştirme için hercai menekşe yetiştirme yazımıza göz atabilirsiniz.
Kış bakımı
- Soğuğa dayanıklılık: Şebboy –10 °C civarına kadar dayanabilir. Sert kışlı bölgelerde soğuk rüzgârlardan korunaklı bir yer seçin.
- Sulama: Kışın yağmur genellikle yeterlidir. Saksılarda toprak tamamen kuruduğunda az miktarda su verin.
- Gübre: Kışın gübre verilmez.
- İlkbahar desteği: Mart başında çiçek tomurcukları belirirken hafif bir çiçekli bitki besini ya da ince bir kompost tabakası çiçeklenmeyi destekler.
Çiçeklenme sonrası
Solan çiçek salkımlarını kesmek, çiçeklenmenin birkaç hafta daha uzamasını sağlar. Çiçeklenme bittikten sonra bitkiler genellikle sökülür ve yerine yaz çiçekleri dikilir. Tohum toplamak isterseniz birkaç salkımı bırakın; uzun ve ince kapsüller kuruyup kahverengileştiğinde toplayın. Çeşitli renkleri yan yana yetiştirdiyseniz yeni bitkilerin renkleri farklı çıkabilir.
Şebboyu nerelerde kullanabilirsiniz?
Şebboy, bahçede birçok farklı köşeye uyum sağlar. Taş duvarların dibinde ve taş aralarında, kuru ve güneşli şevlerde, kapı önlerindeki tarhlarda ve pencere altlarında çok güzel görünür. Kokusundan en iyi şekilde yararlanmak için oturma alanlarına, pencerelere ya da sık geçilen yolların kenarına yakın dikmek iyi bir fikirdir. Lale, nergis ve müscari gibi soğanlı çiçeklerle karışık dikildiğinde ilkbaharda renk ve koku bir arada sunulur. Arıların ve kelebeklerin yılın ilk besin kaynaklarından biri olduğu için doğa dostu bahçelerde de değerli bir bitkidir.
Sık karşılaşılan sorunlar
| Sorun | Neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Kışın kök çürümesi | Su birikmesi | Süzek toprak, yükseltilmiş yatak |
| Az çiçek, uzun gövde | Uç alma yapılmamış, gölge | Uç alma, güneşli yer |
| Yapraklarda delikler | Pire böceği, tırtıl | Genç fideleri file ile örtme |
| Kök uru | Asidik toprak, lahanagil sonrası dikim | Kireçleme, ekim nöbeti |
| Yaprak altlarında beyaz küf | Mildiyö, nemli hava | Havadar dikim |
Şebboy lahanagiller ailesinden olduğu için lahana, brokoli ve turp yetiştirilen yerlere dikilmemelidir. Şebboy yetiştirme sabır isteyen ama hiç de zor olmayan bir iştir; yazın ekilen birkaç tohum, ertesi ilkbaharda bahçeyi rengârenk ve kokulu bir köşeye dönüştürür.
Bu Yazıyla İlgili Ürünler
HasTürk Mağaza'da
Sık Sorulan Sorular
Şebboy tohumu ne zaman ekilir?
Şebboy tohumu mayıs sonu ile temmuz arasında ekilir. Fideler sonbaharda kalıcı yerine dikilir ve ertesi ilkbaharda çiçek açar.
Şebboy kışa dayanıklı mı?
Evet. Şebboy –10 °C civarına kadar dayanabilir; kışı dışarıda geçirmesi ve soğuk dönemi yaşaması çiçek açması için gereklidir.
Şebboy hangi toprağı sever?
Süzek, orta verimli ve hafif kireçli toprağı sever. Su biriken ağır topraklarda kökleri çürüyebilir.
Şebboy saksıda yetişir mi?
Yetişir. En az 20 cm derinliğinde, drenaj delikli bir saksı ve süzek bir toprak yeterlidir; saksı kışın da dışarıda kalmalıdır.









Yorumlar 0
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.