Yonca Ekimi: Tarla Hazırlığı, Ekim Zamanı ve Doğru Biçim Dönemi
Yonca, bir kez ekildiğinde yıllarca biçilen, hayvancılığın en değerli yem bitkilerinden biridir. Uzun ömürlü bir yoncalığın temeli ise ekimden önce atılır: doğru tarla, iyi hazırlanmış bir tohum yatağı ve doğru zamanlama.

Fotoğraf: daryl_mitchell from Saskatoon, Saskatchewan, Canada · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Yonca ekimi, kışı sert geçen bölgelerde ilkbaharda (mart–nisan), ılıman bölgelerde yaz sonu–eylülde, ilk donlardan en az 6–8 hafta önce yapılır. Tohum 1–2 cm derinliğe, iyi bastırılmış ince bir tohum yatağına ekilir. Yonca süzek, derin ve kireçli toprak sever; en iyi biçim zamanı bitkilerin yaklaşık onda biri çiçek açtığı dönemdir.
Yonca (Medicago sativa), "yem bitkilerinin kraliçesi" olarak anılır ve doğru yapılmış bir yonca ekimi yıllarca karşılığını verir. Yüksek proteinli otu, yılda birçok kez biçilebilmesi ve iyi bakıldığında 4–6 yıl, hatta daha uzun süre verim vermesi onu hayvancılıkla uğraşan herkes için vazgeçilmez kılar. Üstelik köklerindeki bakteriler sayesinde havanın azotunu toprağa bağlar ve kendisinden sonra gelen ürüne zengin bir tarla bırakır. Ancak bu uzun ömürlü bitkinin başarısı büyük ölçüde ilk yılda, hatta ekimden önce belirlenir. Bu yazıda yonca ekimi için tarla seçiminden tohum yatağının hazırlanmasına, ekim zamanından ilk biçime ve doğru biçim dönemine kadar bilmeniz gerekenleri anlatıyoruz.
Bir not: Bu yazı tarla yoncasını, yani yem için yetiştirilen kaba yoncayı anlatıyor. Çim alanlarında ve bahçelerde örtü bitkisi olarak kullanılan ak üçgülü merak ediyorsanız sus yoncası yazımıza göz atabilirsiniz.
Yonca ekimi için tarla seçimi
Yonca derin köklü bir bitkidir; kökleri birkaç metre derinliğe inebilir. Bu yüzden toprağın derin ve süzek olması çok önemlidir.
- Drenaj: Yonca, kökünün suda kalmasına hiç dayanmaz. Taban suyu yüksek, yağıştan sonra göllenen tarlalarda kök çürüklüğü yoncalığı birkaç yılda bitirir.
- pH: Yonca nötr ile hafif kireçli toprakları sever; ideal pH 6,5–7,5'tir. Asidik topraklarda köklerdeki bakteriler çalışamaz ve bitki zayıf kalır. Ülkemizin kireçli toprakları bu açıdan genellikle uygundur. Toprak pH'sı hakkında toprak pH nedir yazımıza bakabilirsiniz.
- Yabani ot: Ayrık ve kanyaş gibi çok yıllık otlarla bulaşık tarlalar, ekimden önce mutlaka temizlenmelidir. Genç yonca, ilk aylarda otlarla rekabet edemez.
- Ekim nöbeti: Yonca, aynı tarlaya yonca söküldükten hemen sonra yeniden ekilmemelidir. Arada birkaç yıl tahıl ya da başka bir ürün yetiştirmek gerekir.
Ekim zamanı
| Bölge | Ekim dönemi | Not |
|---|---|---|
| İç ve Doğu Anadolu, geçit bölgeleri | Mart–nisan (ilkbahar) | Sonbahar ekimi kışın don zararı riski taşır |
| Ege, Akdeniz, Marmara, Güneydoğu | Ağustos sonu–eylül (sonbahar) | İlk donlardan en az 6–8 hafta önce |
| Sulanan ılıman alanlar | Sonbahar ya da erken ilkbahar | Sonbahar ekimi ertesi yıl daha yüksek ilk verim sağlar |
Sonbahar ekiminin en önemli kuralı, genç bitkilerin kışa girmeden önce yeterince kök geliştirmesidir. Kasım ayına kalmış bir ekim, ılıman bölgelerde bile genç yoncanın dondan zarar görmesine yol açabilir. Bu yüzden kasım ayı, yonca için ekimden çok tarla hazırlığı ve planlama zamanıdır: İlkbahar ekimi yapılacak tarlaların sonbaharda sürülmesi, gübrelenmesi ve yabani otlardan temizlenmesi, mart ayında işinizi büyük ölçüde kolaylaştırır. Sonbahar toprak hazırlığı için sonbaharda tarla sürümü yazımız yol gösterir.
Tohum yatağı: Yonca ekiminin sırrı
Yonca tohumu çok küçüktür ve bu yüzden en sık yapılan hata derin ekimdir.
- İnce ve düzgün bir yatak: Toprak kesek kalmayacak şekilde ufalanmalı ve düzgün olmalıdır.
- Sıkı bir yatak: Tohum yatağı ekimden önce ve sonra merdaneyle bastırılmalıdır. Gevşek toprakta tohum ya çok derine düşer ya da toprakla temas edemez. İyi bir yatakta toprağa bastığınızda ayakkabı izi 1 cm'den derin olmamalıdır.
- Sığ ekim: Tohum 1–2 cm derinliğe ekilir. Hafif topraklarda 2 cm, ağır topraklarda 1 cm'ye yakın olmalıdır. 3 cm'den derin ekilen tohumların çoğu yüzeye ulaşamaz.
- Tohum miktarı: Genellikle dekara 2–3 kg tohum kullanılır. Serpme ekimde ve tohum yatağı iyi hazırlanmamışsa bu miktar biraz artırılır.
- Sıra arası: Mibzerle ekimde 15–20 cm sıra arası uygundur.
Bakteri aşılama
Yonca, köklerinde yaşayan özel bir bakteri türüyle birlikte havanın azotunu kullanır. Daha önce yonca ekilmemiş tarlalarda bu bakteri toprakta bulunmayabilir. Tohumu ekimden hemen önce yoncaya özgü bakteri aşısıyla aşılamak, köklerde nodül oluşumunu ve bitkinin azotla beslenmesini garanti altına alır. Aşılanmış tohum güneşte bekletilmemeli ve aynı gün ekilmelidir.
Gübreleme
Yonca, azotunu büyük ölçüde kendisi sağladığı için yüksek azotlu gübreye ihtiyaç duymaz. Ekimde verilecek az miktarda başlangıç azotu, bakteriler devreye girene kadar fideyi destekler. Asıl önemli olan fosfor ve potasyumdur: Fosfor kök gelişimini, potasyum ise kışa dayanıklılığı ve bitkinin uzun ömürlü olmasını sağlar. Kesin gübre miktarını belirlemenin en doğru yolu bir toprak analizidir.
Organik maddesi düşük tarlalarda, ekimden önce toprağa karıştırılan olgun organik gübreler toprak yapısını iyileştirir ve genç köklerin gelişimini destekler.
İlk yıl bakımı
- Yabani ot: İlk aylarda yabani otlar en büyük tehlikedir. Yoğun otlanma görülen tarlalarda, otlar yoncayı gölgelemeden yüksekten bir temizlik biçimi yapmak yoncaya nefes aldırır.
- İlk biçim: İlk biçimi aceleye getirmeyin. Genç yonca, kökünde yeterli besin depolamadan biçilirse zayıflar.
- Hayvan otlatma: Yeni kurulan yoncalığa ilk yıl hayvan sokmayın; basılma ve koparma genç bitkilere zarar verir.
Doğru biçim zamanı
Yoncada verim ile kalite arasında bir denge vardır. Erken biçilen yonca çok kaliteli ve proteinli olur ama verim düşer, bitki de zayıflar. Geç biçilen yoncada ise verim artar ama saplar odunlaşır ve kalite düşer.
- En uygun zaman: Bitkilerin yaklaşık onda birinin çiçek açtığı dönemdir. Bu dönemde hem verim hem kalite iyidir.
- Biçim yüksekliği: Toprak yüzeyinden 5–7 cm yükseklikten biçin; çok dipten biçmek bitkinin yeniden sürmesini zorlaştırır.
- Son biçim: Sonbaharda son biçim, ilk donlardan 4–6 hafta önce yapılmalı ya da bitkiler kışa biraz uzun bırakılmalıdır. Bu süre içinde yonca köklerine besin depolar ve kışa güçlü girer.
- Biçim sayısı: Bölgeye ve sulamaya bağlı olarak yılda 3 ile 7 arasında biçim yapılabilir.
Dikkat edilecek iki nokta
Yonca hortumlu böceği: İlkbaharda yaprakları delik deşik eden, yeşil larvalı bu zararlı yoncanın en önemli düşmanıdır. Tarlayı ilkbaharda düzenli kontrol edin; yoğun zarar görülürse erken biçim yapmak çoğu zaman zararı sınırlar. Mücadele için il ve ilçe tarım müdürlüklerinin önerilerini takip edin.
Hayvanlarda şişme: Taze, ıslak ve genç yoncayı aç karnına ve bol miktarda yiyen geviş getiren hayvanlarda şişme görülebilir. Hayvanları yoncaya alıştırarak sokmak, önceden kuru ot vermek ve çiğli sabah saatlerinde otlatmamak bu riski azaltır.
Yoncadan sonra ekilen tahıllar, yoncanın toprağa bıraktığı azottan yararlanır. Tahıl ekimi için buğday ekim zamanı, aynı aileden bir başka kışlık ürün için ise kışlık nohut ekimi yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Yonca ekimi sabır ve özen ister, ama karşılığını yıllarca verir. İyi seçilmiş bir tarla, sıkı ve ince bir tohum yatağı, sığ ekim ve doğru zamanda yapılan biçimler; uzun ömürlü ve verimli bir yoncalığın dört temel taşıdır.
Bu Yazıyla İlgili Ürünler
HasTürk Mağaza'da
Sık Sorulan Sorular
Yonca ne zaman ekilir?
Kışı sert geçen İç ve Doğu Anadolu'da mart–nisan aylarında, ılıman bölgelerde ise ağustos sonu ile eylül arasında, ilk donlardan en az 6–8 hafta önce ekilir.
Yonca tohumu kaç cm derinliğe ekilir?
1–2 cm derinliğe ekilir. Yonca tohumu çok küçük olduğu için 3 cm'den derin ekilen tohumların çoğu yüzeye ulaşamaz. Tohum yatağı ekimden önce ve sonra merdaneyle bastırılmalıdır.
Dekara ne kadar yonca tohumu atılır?
Genellikle dekara 2–3 kg tohum kullanılır. Serpme ekimde ve tohum yatağının iyi hazırlanamadığı durumlarda bu miktar biraz artırılabilir.
Yonca ne zaman biçilir?
En uygun biçim zamanı, bitkilerin yaklaşık onda birinin çiçek açtığı dönemdir. Sonbaharda son biçim ilk donlardan 4–6 hafta önce yapılmalıdır ki bitki köklerine besin depolayabilsin.









Yorumlar 0
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.